سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پژوهش‌های ارتباطی 2538-2977 33 125 2026 05 22 Diglossia in scientific programs of the Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB) دوزبانگونگی در برنامه‌های علمی صدا و سیما 737597 10.22082/cr.2026.2086323.2909 FA محمدرسول رستمی تهران، دانشگاه تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات فارسی 0009-0002-5763-0305 Journal Article 2026 02 24 This study examines patterns of using the scientific variety of Persian in medical discourse produced across different media formats. The main objective is to identify linguistic orientation and the extent of non-Persian lexical influence in the mindset of producers of scientific discourse, addressing whether health-related scientific discourse is Persian-centered or reflects a genuine form of diglossia. The statistical population consists of five textual corpora extracted from documentary and live television programs in the health domain. The research adopts a mixed qualitative–quantitative corpus-based approach, analyzing Persian and non-Persian specialized terms in terms of frequency, type diversity, and distribution. The theoretical framework is grounded in the concepts of diglossia and linguistic orientation to investigate how specialized vocabulary is represented and functionally distributed. This framework enables a simultaneous assessment of Persianization and non-Persian lexical presence in media-based scientific production. Data analysis was conducted using statistical indicators including mean, standard deviation, outlier capping, and the likelihood ratio test (G²). The findings indicate heterogeneous linguistic patterns across the corpora. While some discourses appear relatively Persian-oriented, others demonstrate features of functional Persian–non-Persian diglossia, where non-Persian technical terms play a structurally significant role rather than remaining limited to a few high-frequency items. Multilayered analysis of frequency, lexical diversity, and specialization shows that linguistic orientation emerges from the interaction of these factors, with media format and production context exerting a measurable influence. این پژوهش به بررسی الگوهای به‌کارگیری گونه علمی زبان فارسی در گفتمان پزشکی تولید شده در قالب‌های مختلف رسانه‌ای می‌پردازد. دغدغه اصلی پژوهش، شناسایی جهت‌گیری زبانی و میزان نفوذ واژگان غیرفارسی در ذهن تولیدکنندگان این گفتمان علمی است و این سوال را مطرح می‌کند که آیا گفتمان علمی زیست‌بوم بهداشت و درمان، فارسی‌محور است یا از دوزبانگونگی واقعی بهره می‌برد. جامعه آماری پژوهش شامل پنج پیکره متنی استخراج‌شده از برنامه‌های مستند و زنده تلویزیونی حوزه سلامت است. روش پژوهش کیفی-کمی و مبتنی بر تحلیل پیکره است که در آن واژگان تخصصی فارسی و غیرفارسی از نظر بسامد، تعداد واژگان متمایز و پراکندگی بررسی شدند. چارچوب نظری پژوهش بر مفهوم «دوزبانگی» و «گرایش زبانی» استوار است و هدف آن تحلیل جهت‌گیری زبانی گفتمان پزشکی در بازنمایی واژگان تخصصی فارسی و غیرفارسی است. این چارچوب امکان بررسی همزمان میزان فارسی‌گرایی و غیرفارسی‌گرایی در تولیدات این گفتمان را فراهم می‌کند. داده‌ها با استفاده از شاخص‌های آماری شامل میانگین، انحراف معیار، سقف‌گذاری داده‌های پرت و آزمون نسبت درست‌نمایی (G²) تحلیل شدند. نتایج نشان داد که گفتمان‌های پزشکی در این پیکره‌ها دارای الگوهای متنوع زبانی هستند؛ برخی گفتمان‌ها نسبتاً فارسی‌محور و برخی نمونه‌هایی از دوزبانگونگی واقعی فارسی-غیرفارسی را نشان می‌دهند، به طوری که حضور واژگان تخصصی غیرفارسی نه تنها محدود به چند واژه پرتکرار نیست بلکه نقش معناداری در ساختار زبانی گفتمان دارد. تحلیل چندلایه بسامد، تنوع و تخصص‌گرایی واژگان نشان می‌دهد که جهت‌گیری زبانی گفتمان پزشکی نتیجه تعامل این سه عامل است و قالب رسانه‌ای و شرایط تولید گفتمان نیز بر آن مؤثر است.

سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پژوهش‌های ارتباطی 2538-2977 33 125 2026 05 22 Evaluating Iranian Broadcasting Corporation (IBC) programs in the field of language teaching and providing indicators of desirable programs ارزیابی برنامک های صدا و سیما در زمینه آموزش زبان معیار و ارائه شاخصهای برنامک مطلوب 737600 10.22082/cr.2026.2086279.2906 FA سید محسن حسینی مؤخر گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی ،دانشگاه بین المللی امام خمینی 0009-0005-1109-7922 Journal Article 2026 02 26 Over the past years, the IRIB has produced programs with the aim of preserving, teaching, and promoting the standard Persian language. The evaluation of these programs is the main objective of this qualitative research, which was concluded through in-depth interviews with language and media experts. According to experts, the programs produced, while effective, also have some disadvantages. Most interviewees emphasized the repetitiveness, one-dimensionality, and similarity of the programs, and listed the lack of a specific language strategy, temporary nature, haste in production, and inattention to the audience as among their most important disadvantages. Experts believed that in order to produce desirable programs, in addition to precise language and media policy-making and planning, it is necessary to attract academic colleagues and experts in various scientific fields (including literary scholars, linguists, media experts, and media education experts), taking into account the diverse range of media audiences and allocating an appropriate budget, to strive to produce excellent and sustainable programs. Also, with the aim of attracting maximum benefit, these programs can be republished through various platforms in cyberspace. Attention to media and interactive appeals and being two-way will be other reasons for the success and desirability of the programs. It seems that an ideal educational and promotional program for the standard language should be continuous, exemplary, interactive, entertaining, internalizing linguistic norms, justice-oriented, measurable, multimedia, and flexible to changes. طی سالهای گذشته صدا و سیما با هدف پاسداشت، آموزش و ترویج زبان معیار فارسی برنامک‌هایی را تولید کرده است. ارزیابی این برنامک‌هاهدف اصلی این پژوهش کیفی است که از طریق مصاحبه عمیق با کارشناسان زبان و رسانه به نتیجه رسیده است. از نظر کارشناسان، برنامک‌های تولیده شده در عین تاثیر گذاری آسیب‌هایی هم داشته‌اند. غالب مصاحبه شوندگان بر تکراری ، تک بعدی و شبیه هم بودن برنامک‌هاتاکید داشته، فقدان راهبرد زبانی مشخص، موقتی بودن، شتابزدگی در تولید و بی توجهی به مخاطب را از زمره مهم ترین آسیب‌های آنها عنوان کرده‌اند. کارشناسان معتقد بودند برای تولید برنامک‌های مطلوب جدای از سیاستگذاری و برنامه ریزی دقیق زبانی و رسانه ای ضروری است از طریق جذب همکاران دانشگاهی و متخصص در حوزه‌های مختلف علمی (اعم از ادبیات‌شناس ،زبان‌شناس، کارشناس رسانه و کارشناس آموزش از طریق رسانه)با در نظر گرفتن طیف گوناگون مخاطبان رسانه و با اختصاص بودجه مناسب، نسبت به تولید برنامک‌های فاخر و پردوام تلاش کرد. همچنین با هدف جلب فایده حداکثری می توان این برنامک‌هارا از طریق بن سازه های(پلتفرم) مختلف در فضای مجازی هم بازنشر داد. توجه به جذابیتهای رسانه‌ای و تعاملی و دو سویه بودن از دیگر دلایل موفقیت و مطلوبیت برنامک‌هاخواهد بود. به نظر می‌رسد، یک برنامک ایده‌آل آموزشی و ترویجی زبان معیار باید مستمر، الگوساز، تعاملی، سرگرم‌کننده، درونی‌کننده هنجارهای زبانی، عدالت‌محور، سنجش پذیر ، چندرسانه‌ای و منعطف در برابر تغییرات باشد

سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پژوهش‌های ارتباطی 2538-2977 33 125 2026 05 22 Disinformation and fake news as a linguistic-discoursive phenomenon: Critical review of language-based and Critical Discourse Analysis approaches دروغ‌رسانی و اخبار جعلی به‌مثابة پدیده‌ای زبانی–گفتمانی: مروری انتقادی بر رویکردهای زبان‌محور و تحلیل گفتمان انتقادی 737603 10.22082/cr.2026.2086292.2907 FA رضا خیرآبادی عضو هیئت علمی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی معصومه خیرآبادی کارشناس سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی Journal Article 2026 05 05 Disinformation has emerged as one of the most pressing challenges within digital media and social networking environments. While a substantial body of research has addressed fake news and disinformation from, communicative, and technological perspectives, the role of language in the production, legitimization, and effectiveness of disinformation has received comparatively limited systematic attention. This article conceptualizes disinformation as a linguistic and discursive phenomenon and examines its operation through the combined lens of language-based approaches and Critical Discourse Analysis (CDA). First, the article clarifies key conceptual distinctions between disinformation, misinformation, and fake news, emphasizing the importance of intentionality and discursive organization. It then provides a critical review of international and Persian-language scholarship, identifying four major research strands: macro-level non-linguistic approaches, computational and data-driven studies, language-based analyses, and critical discourse-analytic research. Building on this review, the article proposes a theoretical framework that integrates language-based analysis with CDA to overcome the limitations of each approach in isolation. Drawing on the language-based framework developed in The Language of Fake News and a secondary analysis of a well-documented case study, the article demonstrates how linguistic features such as information density, certainty marking, and source attribution contribute to the construction of credibility in disinformation texts. These findings are reinterpreted within a CDA perspective to show how linguistic choices are embedded in broader relations of power, ideology, and media authority. The article concludes by outlining methodological limitations and proposing directions for future research, emphasizing the need for empirically grounded, language-sensitive studies of disinformation in Persian media contexts. دروغ‌رسانی به معنای گمراه‌سازی عامدانة مخاطب از طریق تولید و توزیع اطلاعات نادرست، در سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های اساسی جوامع معاصر، به‌ویژه در بستر رسانه‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی بدل شده است. اگرچه بخش قابل‌توجهی از پژوهش‌های موجود، این پدیده را از منظرهای ارتباطی، سیاسی یا فناورانه بررسی کرده‌اند، نقش زبان و گفتمان در تولید، مشروعیت‌بخشی و اثرگذاری دروغ‌رسانی کمتر به‌صورت نظام‌مند مورد توجه قرار گرفته است. مقالة حاضر با رویکردی توصیفی‌تحلیلی می‌کوشد دروغ‌رسانی را به‌مثابة پدیده‌ای زبانی و گفتمانی مفهوم‌پردازی کند و ظرفیت‌های تحلیل گفتمان انتقادی را در پیوند با رویکردهای زبان‌محور برای مطالعة اخبار جعلی بررسی نماید. بدین منظور، ابتدا تعاریف و تمایزهای مفهومی مرتبط با دروغ‌رسانی در برابر غلط‌رسانی و اخبار جعلی مرور گردیده، پیشینة پژوهش‌های بین‌المللی و فارسی در این حوزه به‌صورت انتقادی بررسی شده است. سپس، با تکیه بر چارچوب زبان‌محور ارائه‌شده توسط گریو و وودفیلد (2023) و بازخوانی انتقادی نمونه ارائه شده توسط آنها، نشان می دهیم که چگونه ویژگی‌های زبانی مانند تراکم اطلاعاتی، قطعیت‌نمایی و شیوه‌های ارجاع به منابع در تولید باورپذیری اخبار جعلی نقش ایفا می‌کنند و چگونه این ویژگی‌ها در چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی با روابط قدرت و ایدئولوژی پیوند می‌یابند. یافته‌های مقاله نشان دهندة آن است که تلفیق تحلیل زبان‌محور و تحلیل گفتمان انتقادی می‌تواند چارچوبی منسجم‌تر برای فهم دروغ‌رسانی در رسانه‌های معاصر فراهم آورد. مقاله در پایان، ضمن تبیین محدودیت‌ها، مسیرهایی برای پژوهش‌های آینده، به ویژه در بافت زبان فارسی، پیشنهاد می‌کند.

سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پژوهش‌های ارتباطی 2538-2977 33 125 2026 05 22 Examining Reactions to the Standard Language Segment of the “20:30 News Program” on Social Media among Iranian Actors بررسی واکنش‌ها پیرامون بخش زبان معیار خبر ساعت بیست و سی در شبکه‌های اجتماعی میان کنشگران ایرانی 737598 10.22082/cr.2026.2086588.2910 FA سینا مجاور کارشناسی روزنامه نگاری، گروه روزنامه‌نگاری، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صداوسیما،تهران، ایران 0009-0007-3078-7165 ارسلان ویسی سرچمی دانشجوی دکتری فرهنگ و رسانه، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران 0009-0003-2260-5780 Journal Article 2026 02 25 Language policymaking has always attracted the attention of governments worldwide, and public acceptance of these policies remains a fundamental challenge. Adopting a qualitative and descriptive approach within an interpretive paradigm, this study seeks to describe and analyze the reactions of the Persian-speaking community on social media (particularly the X platform) regarding the “Standard Language” news segment and the agency of its reporter Utilizing Actor-Network Theory (ANT) and thematic analysis, the research examined users’ digital footprints. From a large volume of extracted data, a purposive sample of 400 cases was selected and analyzed using Cochran’s formula. The findings indicate the emergence of seven key themes. On one hand, the reporter is symbolized as a guardian of the Persian language, with his linguistic activism being highly praised. However, a significant portion of reactions is devoted to meme-making and satirizing his persona, which paradoxically facilitated the viral spread of the message. Furthermore, major intellectual confrontations were observed, including exposing the national media’s double standards in commercials, contradictions regarding Arabic versus English vocabulary, and critiques of extreme linguistic nationalism. Conversely, instances of behavioral modeling and social self-monitoring among users were also evident. This study concludes that while the media intervention successfully revived linguistic sensitivity and fostered endogenous norm-making in the virtual space, digital actors have actively reinterpreted it. By employing tools such as humor and structural criticism, users translated a top-down, official language policy into an interactive instrument for expressing broader cultural, political, and institutional concerns. سیاست‌گذاری در حوزه زبان همواره مورد توجه دولت‌ها بوده و پذیرش عمومی آن چالشی اساسی در این عرصه است. در پژوهش حاضر، نگارندگان با اتخاذ رویکردی کیفی و توصیفی در ذیل پارادایم تفسیری، به دنبال توصیف و واکاوی واکنش‌های جامعه فارسی‌زبان در شبکه‌های اجتماعی به‌ویژه پلتفرم ایکس پیرامون بخش خبری زبان معیار و عاملیت گزارشگر آن هستند. این مطالعه با بهره‌گیری از چارچوب نظریه کنشگر-شبکه و روش تحلیل مضمون، ردپای دیجیتال کاربران را بررسی کرده است که از میان کلان‌داده‌های استخراج‌شده، ۴۰۰ نمونه هدفمند با فرمول کوکران انتخاب و تحلیل شدند. یافته‌ها حاکی از شکل‌گیری هفت مضمون کلیدی است؛ از یک سو، خبرنگار این برنامه به مثابه پاسدار زبان فارسی نمادسازی شده و مورد ستایش گروهی قرار گرفته است. اما از سوی دیگر، حجم قابل‌توجهی از واکنش‌ها به فرآیند میم‌سازی و طنزآمیزسازی شخصیت او اختصاص یافته که خود به انتشار گسترده‌تر پیام کمک کرده است. همچنین، تقابل‌های فکری مهمی نظیر افشای استانداردهای دوگانه رسانه ملی در تبلیغات بازرگانی، تناقض در مواجهه با واژگان عربی در برابر انگلیسی و نقد سره نویسی افراطی، مشاهده شد. در کنار این انتقادات، شاهد الگوبرداری و شکل‌گیری نوعی خودنظارتی اجتماعی برای استفاده از زبان فارسی میان کاربران بودیم. این پژوهش نتیجه می‌گیرد که مداخله رسانه‌ای مذکور توانسته حساسیت زبانی را در فضای سایبر بازیابی کند؛ اما کنشگران دیجیتال با ابزارهایی چون طنز و نقد گزینشی، سیاست زبانی را از معنای رسمی و یک‌سویه به ابزاری تعاملی برای بیان دغدغه‌های فرهنگی، سیاسی و نهادی گسترده‌تر ترجمه کرده‌اند.

سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پژوهش‌های ارتباطی 2538-2977 33 125 2026 05 22 Practical steps to confront the negative language attitude towards the local language among IRIB Mazandarani audience راهکارهای رسانه‌ای مواجهه با نگرش منفی برخی از مخاطبان شبکه مازندران نسبت به زبان محلی 738251 10.22082/cr.2026.2086166.2908 FA فاطمه عامریان پژوهشگر صدا و سیما Journal Article 2026 02 22 IRIB provincial radio and television networks are effective institutions in Maintaining and promoting the local languages and cultures. Mazandarani language, as one of the main languages spoken in northern Iran, is being used in Mazandaran provincial TV and Radio network as well as Persian, as the Iranian standard language. However, the usage of the local language has been quite challenging due to several factors one of which is the negative language attitude towards the local language among IRIB Mazandarani audience. The present research aims at finding practical solutions regarding this challenge using qualitative survey methods and purposive sampling. According to the findings, providing information about the importance of Mazandarani language by mass media and the main cultural and educational institutions such as Organization of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism and Ministry of Education are effective measures to face the challenge. As the interviewees suggest, educating IRIB program makers about the importance of the local language and the individual and social advantages of bilingualism, using Mazandarani language in high-level official and serious programs and making programs directly aimed at providing information about the significance of Mazandarani language are among the main practical steps local media can take to confront the negative language attitude towards the local language among IRIB Mazandarani audience. شبکه‌های استانی صداوسیما نهادهایی تاثیرگذار در اعمال سیاست‌‌های مربوط به حفظ و ترویج زبان‌های محلی در منطقه تحت پوشش خود به‌شمار می‌روند. زبان مازندرانی، به‌‌عنوان یکی از زبان‌های اصلی رایج در مناطق شمالی کشور، در فرایندهای برنامه‌سازی در شبکه استانی مازندران مورد استفاده قرار می‌گیرد. این در حالی است که استفاده از آن در برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی همواره با چالش‌هایی روبرو بوده که نگرش منفی برخی از مخاطبان نسبت به زبان مازندرانی، یکی از مهم‌ترین آنها است. پژوهش حاضر که با هدف شناخت راهکارهای رسانه‌ای مواجهه با این چالش انجام شده، یک پژوهش کاربردی با رویکرد کیفی است که داده‌های موردنیاز آن با استفاده از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با کارشناسان زبان و رسانه گردآوری شده است. به موجب یافته‌ها، آموزش برنامه‌سازان شبکه استانی و آگاه‌سازی آنان از اهمیت زبان‌های محلی و اطلاع‌رسانی صحیح از سوی متولیان امور فرهنگی و آموزشی به‌ویژه رسانه‌های عمومی درباره اهمیت زبان محلی و مزایای فردی و اجتماعی دوزبانگی، استفاده از زبان مازندرانی در فرم‌ها و قالب‌های عالی برنامه‌سازی، به‌کارگیری زبان محلی در برنامه‌های مهم و رسمی و تولید برنامه‌هایی با هدف اطلاع‌رسانی درباره زبان مازندرانی و اهمیت آن، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش نگرش منفی مخاطبان نسبت به این زبان موثر باشد.

سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پژوهش‌های ارتباطی 2538-2977 33 125 2026 05 22 A Strategic Model for Utilizing Artificial Intelligence to Preserve the Persian Language in IRIB الگوی راهبردی به‌کارگیری هوش مصنوعی برای پاسداشت زبان فارسی در سازمان صدا و سیما 741298 10.22082/cr.2026.2097868.2958 FA محمدحسین فیروزی رشته مدیریت راهبردی فضای سایبر دانشگاه عالی دفاع ملی Journal Article 2026 08 20 The expansion of artificial intelligence applications within the media ecosystem, while providing opportunities to enhance content production, can challenge the quality and cohesion of the Persian language in the Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB) in the absence of a strategic framework. The present study aims to design a strategic model for the application of artificial intelligence to preserve the Persian language within this organization, seeking to strike a balance between technological innovation, media efficiency, and linguistic-cultural requirements. This applied-developmental research was conducted using a qualitative approach. Data were collected in two phases: documentary (to develop the initial framework) and field research. In the field phase, in-depth semi-structured interviews were conducted with 8 experts in the fields of media, the Persian language, and artificial intelligence, selected through purposive sampling until conceptual saturation was reached. Data were analyzed using thematic analysis, and the reliability of the coding was confirmed by Holsti’s coefficient. Based on the findings, 104 basic themes, 37 organizing themes, and 5 global themes were identified. The dimensions of the model include “Leadership and Policymaking,” “Technology and Infrastructure,” “Intelligent Linguistic Production and Monitoring,” “Education and Culture-building,” and “Continuous Assessment and Improvement.” The results indicate that the proposed model, by integrating policymaking, linguistic infrastructures, content monitoring, human resource training, and continuous assessment, provides a framework for the purposeful application of artificial intelligence and the enhancement of linguistic governance in the national media. گسترش روزافزون کاربرد هوش مصنوعی در زیست‌بوم رسانه‌ای، در کنار فرصت‌های بی‌نظیری که برای ارتقای کیفیت تولید محتوا فراهم می‌آورد، در صورت فقدان یک چارچوب راهبردی می‌تواند کیفیت، معیارمندی و انسجام کاربرد زبان فارسی در سازمان صدا و سیما را با چالش‌های جدی مواجه سازد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف طراحی الگویی راهبردی برای به‌کارگیری هوش مصنوعی در جهت پاسداشت زبان فارسی در این سازمان انجام شده است؛ الگویی که بتواند میان نوآوری‌های فناورانه، کارآمدی رسانه‌ای و الزامات زبانی‌ـ‌فرهنگی توازن ایجاد کند. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی‌ـ‌توسعه‌ای و با رویکردی کیفی انجام شده است. داده‌ها در دو بخش اسنادی (بررسی ادبیات علمی برای تدوین چارچوب اولیه) و میدانی گردآوری شدند. در بخش میدانی، مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۸ نفر از خبرگان حوزه‌های رسانه، زبان فارسی و هوش مصنوعی که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شده بودند، تا زمان دستیابی به اشباع مفهومی صورت گرفت. داده‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون تجزیه‌وتحلیل شدند و پایایی کدگذاری‌ها نیز به کمک ضریب هولستی تایید گردید. بر اساس یافته‌های پژوهش، ۱۰۴ مضمون پایه، ۳۷ مضمون سازمان‌دهنده و ۵ مضمون فراگیر شناسایی شد. ابعاد نهایی این الگو شامل «راهبری و سیاست‌گذاری»، «فناوری و زیرساخت»، «تولید و نظارت هوشمند زبانی»، «آموزش و فرهنگ‌سازی» و «ارزیابی و بهبود مستمر» است. نتایج نشان می‌دهد که الگوی پیشنهادی با پیوند دادن سیاست‌گذاری، زیرساخت‌های زبانی، نظارت بر تولید محتوا، آموزش نیروی انسانی و ارزیابی مستمر، چارچوبی برای به‌کارگیری هدفمند هوش مصنوعی و تقویت حکمرانی زبانی در رسانه ملی فراهم می‌کند.

سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پژوهش‌های ارتباطی 2538-2977 33 125 2026 05 22 Sentiment and Semantic Analysis of the Performance and Content of News Websites and Social Networks with a Focus on Healthcare Messages تحلیل احساسی و معنایی عملکرد و محتوای وبگاه‌های خبری و شبکه‌های اجتماعی با محوریت پیام سلامت 737602 10.22082/cr.2026.2087813.2921 FA مسعود قیومی پژوهشکده زبانشناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 0000-0001-6685-1332 Journal Article 2026 05 02 In any society attention is given to healthcare, which is considered as a sign of development.Planning in this area should be carried out based on scientific and practical criteria. Healthcare communication is one of the dimensions of the health issue that deals with public information and awareness.The evolution in communications, which today is mainly based on digital communications, has changed the process of healthcare communication and awareness using health messages and is available through news websites or social networks. In this study, we examine health-oriented messages during the one-year period of 2019 to 2020 of the Corona pandemic in two sources of information dissemination, news websites and social networks, and to analyze the emotional and semantic aspects of Corona-related two-word phrases. This analysis is based on a quantitative and qualitative study of linguistic data as evidence. Therefore, it is necessary to prepare a linguistic corpus from news websites and social networks during the mentioned time period. After collecting and normalizing the data and selecting health messages related to the coronavirus disease, high-frequency coronavirus bigrams are extracted to conduct a statistical and linguistic analysis of the data. Healthcare messages should be published in a language that can overcome the negative sense of the message in order to establish effective communication with hope and positive feeling with the audience. Also, these messages should be expressed in simple and non-specialized language that can communicate with the audience. یکی‌از پراهمیت‌ترین مسائل در هر جامعه توجه به سلامت است که به‌عنوان نشانۀ توسعه‌یافتگی درنظر گرفته می‌شود. برنامه‌ریزی در این حوزه باید بر مبنای معیارهای علمی و کاربردی انجام پذیرد. ارتباطات سلامت یکی از ابعاد موضوع سلامت است که به اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی عمومی می‌پردازد. تحول در ارتباطات که امروزه عمدتاً برمبنای ارتباطات دیجیتال است فرایند ارتباطات سلامت و آگاهی‌بخشی با استفاده از پیام‌های سلامت را دستخوش تغییر کرده‌است و ازطریق وبگاه‌های خبری یا شبکه‌های اجتماعی در دسترس است. در این پژوهش می‌کوشیم به بررسی پیام‌های سلامت‌محور در بازۀ زمانی یکسالۀ 1398 تا 1399 همه‌گیری کرونا در دو منبع انتشار اطلاعات، وبگاه‌های خبری و شبکه‌های اجتماعی، بپردازیم و به تحلیل احساسی و معنایی عبارات دوواژه‌ای کرونایی بپردازیم. این تحلیل مبتنی‌بر بررسی کمّی و کیفی داده‌های زبانی به‌عنوان شواهد است. بنابراین به تهیۀ پیکرۀ زبانی در بازۀ زمانی یادشده از وبگاه‌های خبری و شبکه‌های اجتماعی نیاز است. پس‌از گردآوری و هنجارسازی داده‌ها و انتخاب پیام‌های سلامت مرتبط با بیماری کرونا، دوواژه‌ای‌های پربسامد کرونایی استخراج شده و به تحلیل آماری و زبانی داده‌ها می‌پردازیم. پیام‌های سلامت باید به زبانی که بتواند بر حس منفی پیام غلبه نماید منتشر گردد تا ارتباط مؤثر همراه با امید و حس مثبت با مخاطب برقرار نماید. همچنین این پیام‌ها باید به زبانی ساده و غیرتخصصی که بتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند بیان شود.

سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران پژوهش‌های ارتباطی 2538-2977 33 125 2026 05 22 A Comparative Analysis of Human, Automatic, and Intelligent Editing in Persian Texts تحلیل مقایسه‌ای ویرایش‌های انسانی، خودکار و هوشمند در متون فارسی 737601 10.22082/cr.2026.2087577.2919 FA عبدالرسول فروتن گروه مطالعات ادبی، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی، سازمان سمت، تهران، ایران 0000-0002-1292-4468 علی‌اصغر اسکندری دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2026 04 27 This study aims to conduct a comparative evaluation of the efficiency of three editing approaches in Persian texts: human editing, automatic editing relying on existing proofing tools, and intelligent editing based on generative artificial intelligence. Methodologically, this research is qualitative in nature and adopts an exploratory approach. In this regard, the identified errors and the corrections made by all three agents were examined across technical, morphological, syntactic, semantic, and content-related domains, and the strengths and weaknesses of each were identified. The evaluation criteria included accuracy in error detection, correctness of the suggested corrections, fluency of the proposed text, and adherence to content structure. Three texts from different domains (practical, Islamic sciences, and modern sciences) were selected as sample texts to assess the performance of these three methods across various linguistic and thematic contexts. The findings indicate that automatic editing performs relatively accurately in detecting formal errors and spacing issues but is ineffective in addressing morphological, syntactic, and semantic errors as well as correcting incorrect expressions. Intelligent editing proves more successful in text fluency improvement, sentence shortening, punctuation, and paragraphing; however, it makes errors in understanding specialized contexts and accurately identifying technical terms. Provided that human editing is carried out properly, it constitutes the most accurate and reliable model for correcting complex errors, understanding the semantic layers of the text, and adhering to the orthographic and stylistic norms of the Persian language. However, given the challenges associated with human editing, it is recommended to employ این پژوهش با هدف ارزیابی تطبیقی کارایی سه رویکرد ویرایشی در متون فارسی انجام شده است: ویرایش انسانی، ویرایش خودکار با تکیه بر خطایاب‌های موجود، و ویرایش هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی مولد. روش پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد اکتشافی است. در این راستا، خطاهای شناسایی‌شده و اصلاحات انجام‌شده توسط هر سه عامل در حوزه‌های فنی، صرفی، نحوی، معنایی و محتوایی بررسی و نقاط قوّت و ضعف هر یک شناسایی شد. معیارهای ارزیابی شامل دقت در تشخیص خطا، صحت اصلاحات پیشنهادی، روانی متن پیشنهادی و رعایت ساختار محتوایی بوده است. سه متن در حوزه‌های متفاوت (عملی، علوم اسلامی، علوم جدید) به‌عنوان نمونۀ متون انتخاب شدند تا عملکرد این سه روش در بافت‌های زبانی و موضوعی گوناگون سنجیده شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که ویرایش خودکار در تشخیص خطاهای شکلی و فاصله‌گذاری عملکرد نسبتاً دقیقی دارد، اما در خطاهای صرفی و نحوی و معنایی و اصلاح تعبیرهای نادرست کارآمد نیست. ویرایش هوشمند در روان‌سازی متن، کوتاه‌سازی جملات، نشانه‌گذاری و پاراگراف‌بندی موفق‌تر عمل می‌کند، با این حال در فهم بافت تخصصی و تشخیص دقیق اصطلاحات دچار خطا می‌شود. اگر ویرایش انسانی به‌خوبی صورت گیرد، دقیق‌ترین و مطمئن‌ترین الگو در اصلاح خطاهای پیچیده، درک لایه‌های معنایی متن و رعایت هنجارهای نگارشی و سبکی زبان فارسی به شمار می‌آید. با این حال و با توجه به مشکلات ویرایش انسانی، پیشنهاد می‌شود از ویرایش خودکار و به‌ویژه ویرایش هوشمند استفاده شود. می‌توان قواعد فارسی معیار را به سامانه‌های هوش مصنوعی مولد عرضه کرد و با نظارت یک ویراستار متخصص، از قابلیت‌های ویرایش هوشمند بهره