نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران

چکیده

انسان‌های اولیه در زمان حیات خود، به محیط پیرامونشان، یعنی دنیای ترسناک و شگفت‌انگیزی که آنان را احاطه کرده بود، واکنش نشان دادند؛ و بر پایه خوف و شیفتگی نسبت به راز نهفته در عالم هستی، نخستین داستان‌های اسطوره‌ای را پدید آوردند. این زنجیره تفکر، به‌مرور گسترش یافت تا اینکه سینما برای آفرینش خطوط داستانی در ساختار، نقش‌مایه‌ها و سبک، پذیرای اسطوره‌ها گردید و با جای دادن اساطیر در لابه‌لای زندگی انسان، آن را به کاربردی‌ترین شکل ممکن تبدیل کرد. در این مقاله با استفاده از روش تحلیل ساختاری روایت و مردم‌شناسی ارتباطی، وضعیت سینمای دوران نوسازی (1368-1376) مورد بررسی قرار گرفته و در کنار تحلیل وضعیت اجتماعی، سیاسی و فرهنگی، به تحلیل ساختاری روایت یکی از آثار برجسته این دوره (فیلم آژانس شیشه ‎ای) با استفاده از روش تحلیل روایت پرداخته شده است. نتایج مقاله حکایت از آن دارد که در دوران نوسازی، ارزش‌های انقلابی مانند ایثار و شهادت، معنویت‌خواهی، قناعت و ساده‌زیستی که ارمغان دوره نخست انقلاب بود، رفته‌رفته در ویژگی‌های قهرمانان فیلم‌های سینمایی کمرنگ شد و عواملی مانند رفاه‌طلبی، رقابت برای کسب ثروت و بالا رفتن توقعات و امکانات رفاهی و مادی به‌عنوان یکی از لوازم اصلی قهرمان، در برابر ارزش‌های انقلابی قد علم کرد؛ از سوی دیگر، به نظر می‎رسد، گفتمان سیاسی حاکم بر سینمای ایران در دوره بازسازی به شکل ابزاری در خدمت حاکمیت و در راه ترغیب مردم به تماشای آثاری با قهرمانان دارای بار ارزشی و اخلاقی فعالیت می ‎کرد، حال‌آنکه عامه مردم این امر را برنمی‎ تابیدند و در جست‎ وجوی قهرمانانی با ویژگی‌های دنیای آن روز خود بودند.
 

تازه های تحقیق

نوآوری و محدودیت‌های پژوهش

این پژوهش به بررسی مراحل سیر اسطوره قهرمان در یکی از آثار نمایشی پرداخته است. استفاده از روش مردم‌شناسی ارتباطی، یعنی بررسی وضعیت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن دوران در کنار تحلیل متن، از جمله نوآوری‌هایی بوده که تاکنون در کمتر آثار پژوهشی دیده شده است. از سوی دیگر، مطالعه و بررسی فیلم‌های دوره بازسازی به‌منظور فهم و شناخت کلی از جامعه‎ شناسی سینما و همچنین حجم بالای داده‌های جمع‌آوری شده، باعث شده است که بـه دلیل محدودیت حجم مقاله، مراحل سیر قهرمان و تحلیل روایت، صرفاً در یک اثر نشان داده شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Communicative Anthropology of the Myth of Hero During the Construction Period (1989-1997) Case: Narrative Analysis of the film Aagenseh Shisheai

نویسنده [English]

  • Ali Eskandari

Assistant Prof. in Communication, Faculty of Social Sciences, Payam Noor University, Tehran, iran

چکیده [English]

During their lifetime, early humans reacted to their surroundings, that is, the terrifying and wonderful world that surrounded them; And based on the fear and fascination with the secret hidden in the universe, they created the first mythological stories. This chain of thought expanded over time until cinema encompassed myths to create storylines in structure, characters and style, and by embedding myths in human life, made it as a most practical form. In this article, using the method of structural analysis of narrative and communicative anthropology, the state of cinema during the construction period (1989-1997) is studied, and along with the analysis of the social, political and cultural situation, the structural analysis of the narrative of one of the outstanding works of this period (film Aagenseh Shisheai) has been discussed using the method of narrative analysis. The results showed that during the construction period, revolutionary values such as sacrifice and martyrdom, spirituality, contentment and simplicity, which were the achievements of the first period of the revolution, gradually faded in the characteristics of the heroes of the movies, and factors such as welfare seeking, competition for wealth and rising expectations and possibilities As one of the main necessities of the hero, welfare and materialism stood up against the revolutionary values; On the other hand, it seems that the political discourse governing the Iranian cinema during this period worked as a tool in the service of the government and in the way of persuading the people to watch works with heroes with a moral and value burden, while the general public did not accept this and they seek the heros with the characteristics of the world of that day.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Myth
  • Hero
  • Narrative Analysis
  • Construction Period
  • Aagenseh Shisheai
آسابرگر، آرتور. (1390). روش‏ های تحلیل رسانه ‏ها (ترجمه پرویز اجلالی). تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‏ ها.
اجلالی، پرویز. (1395) . دگرگونی اجتماعی و فیلم‌های سینمایی در ایران: جامعه‌شناسی فیلم‌های عامه‌پسند ایرانی (1357 - 1309). تهران: آگاه.
اسکولز، رابرت. (1398). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات (ترجمه فرزانه طاهری). تهران: آگاه.
افشاری، رحمان. (1387). نگاهی به کارکرد اسطوره در دیداری با هانس بلومنبرگ. کتاب ماه فلسفه، 8 (1)، 16-25.
الیاده، میرچا. (1372). رساله ای در تاریخ ادیان (ترجمه جلال ستاری). تهران: سروش.
الیاده، میرچا. (1386). چشم‌اندازهای اسطوره (ترجمه جلال ستاری). تهران: توس.
بارت، رولان. (1400). اسطوره امروز (ترجمه شیریندخت دقیقیان). تهران: مرکز.
باستید، روژ. (1392). دانش اساطیر (ترجمه جلال ستاری). تهران: توس.
ببی، ارل. (1402). روش‌های پژوهش در علوم اجتماعی (ترجمه رضا فاضل). تهران: سمت.
بهار، مهرداد. (1352). اساطیر ایران. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
پراپ، ولادیمیر. (1401). ریخت‌شناسی قصّه پریان (ترجمه فریدون بدره‌ای). تهران: توس.
پورالخاص، شکرالله؛ سبحان، یحیایی و محمد، یحیایی. (1397). بازنمایی اسطوره‌ قهرمان مظلوم در روایت‌های داستانی سینمای دفاع مقدس؛ مطالعه‌ موردی چهار فیلمنامه از ‌چهار دهه‌ سینمای ایران. رسانه و فرهنگ،  8(2).
حری، ابوالفضل. (1382). روایت و روایت ‎شناسی. زیبا شناخت، 8 (2)، 350-321.
دریابندری، نجف. (1401). افسانه اسطوره. تهران: نشر کارنامه.
ذکایی، محمدسعید. (1387). روایت، روایت‎گری و تحلیل‌های شرح‌حال نگارانه. پژوهش‌نامه علوم انسانی و اجتماعی، 8 (1)، 98-70.
رفیع ‎پور، فرامرز. (1379). توسعه و تضاد، کوششی در جهت تحلیل انقلاب اسلامی و مسائل اجتماعی آن. تهران: سهامی انتشار.
زیباکلام، صادق و فرشته ‎سادات، اتفاق‎فر. (1387). هاشمی بدون روتوش. تهران: روزنه.
سگال، رابرت آلن. (1384) . اسطوره (ترجمه فریده فرنودفر). تهران: بصیرت.
سلدن، رامان و پیتر، ویدوسون. (1402). راهنمای نظریه ادبی معاصر (ترجمه عباس مخبر). تهران: طرح نو.
شاپوری، مرتضی و حمیدرضا، بشیری. (1401). بازتاب چهار دهه تحولات سیاسی و اجتماعی در سینمای داستانی ایران پس از انقلاب اسلامی. سومین همایش ملی هنرهای نمایشی و دیجیتال، تهران.
طالبی‌نژاد، احمد. (1377). در حضور سینما: تاریخ تحلیلی سینمای پس از انقلاب. تهران: نشر بنیاد سینمایی فارابی.
گریمال، پیر. (1398). انسان و اسطوره (ترجمه ابوالقاسم اسماعیل‎ پور). تهران: هیرمند.
مالینوفسکی، برانیسلاو. (1381). اسطوره اقوام ابتدایی (ترجمه اصغر عسگری خانقاه). تهران: گام نو.
متز، کریستین. (1376). درباره تأثیر واقعیت در سینما (ترجمه کیانوش صدیق). تهران: فارابی.
واحددوست، مهوش. (1381). رویکردهای علمی به اسطوره‌شناسی. تهران: سروش.
ووگلر، کریستوفر. (1392). سفر نویسنده (ترجمه محمد گذر‎آبادی). تهران: هرمس.
هنری هوک، ساموئل. (1391). اساطیر خاورمیانه (ترجمه علی ‎اصغر بهرامی و فرنگیس مزداپور). تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
یونگ، کارل گوستاو. (1381). انسان و سمبول‌هایش (ترجمه محمود سلطانیه). تهران: جامی.
Moyers, B. & Campbell, J. (2018). The Power of Myth. Betty Sue Flowers (Ed). Doubleday.
Segal, R. (1998). The Myth and Ritual Theory an Anthology. Blackwell Publisher
Stokes, J. (2021). How to Do Media and Cultural Studies. London: Sage.
Winkler, M. (2001). Star Wars and the Roman Empire. London: Oxford Press.