نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری جمعیت‌شناسی، استادیار دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

با توجه به افزایش پژوهش‌های اجتماعی و وجود نتایج متناقض در باب تأثیر شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان بر هویت، پژوهش حاضر درصدد بررسی مطالعات صورت گرفته در ایران با این موضوع، به‌منظور غلبه بر آشفتگی و نتایج متناقض بوده است. روش پژوهش مقاله حاضر، فراتحلیل بوده و جامعه آماری آن را، همه پژوهشهایی تشکیل داده‌اند که از سال 1380 تا پایان شش ماهه اول سال 1399، با موضوع تأثیر شبکههای ماهوارهای فارسیزبان بر هویت منتشر شده‌­اند. از‌این‌رو، در نهایت 74 پژوهش انتخاب و با نرم‌­افزار CMA2 تحلیل شده‌اند. نتایج مرور نظامند پژوهش‌ها نشان داد که تاکنون شاخص‌های هویت دینی، هویت ملی، هویت فرهنگی، هویت قومی، هویت اجتماعی، هویت جنسیتی و هویت زبانی در این حوزه بررسی شده‌اند. نتایج فراتحلیل حاکی از آن است شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان، از یک‌سو موجب تقویت هویت قومی در بین اقوام ایرانی شده‌اند و از سوی دیگر، زمینه‌های تضعیف هویت دینی، اجتماعی، ملی و فرهنگی ایرانیان را پدید آورده‌اند. بر‌این‌اساس، هویت دینی و هویت قومی بیشترین تأثیر را از شبکههای ماهواره‌ای فارسیزبان پذیرفته‌اند.

تازه های تحقیق

نوآوری‌ پژوهش

با وجود مطالعات به نسبت گسترده چند دهه گذشته در خصوص شبکه‌های ماهواره‌ای و شکل‌گیری هویت، تحقیقات بسیار اندکی در هیئت پژوهش‌های تلفیقی و ترکیبی، به نحوی که چکیده، عصاره و ماحصل پژوهش ­های صورت گرفته در حوزه ماهواره را به‌گونه ­ای نظام‌مند و به شیوه­ای عملی فراروی پژوهشگران قرار دهد، انجام شده است. پژوهش حاضر با بهره ­گیری از اصول و قواعد روش فراتحلیل به کاربرد این روش در خصوص مطالعات صورت گرفته در حوزه تأثیر شبکه‌های ماهواره‌ای بر هویت، برای غلبه بر آشفتگی و نتایج متناقض پژوهش‌های مختلف در این حوزه پرداخته است.

محدودیت‌های پژوهش

با توجه به اینکه محدودیت پژوهش‌هایی که به روش فراتحلیل انجام می‌شوند، به‌طور‌عمد در ارتباط با پیشینه پژوهشی موضوع مورد مطالعه است، یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های پیش‌روی پژوهش‌های فراتحلیل، را می‌توان آشفتگی و نتایج متناقض تحقیقات پیشین دانست. علاوه بر این، اکثر پژوهش‌های میدانی مرتبط با شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان، محدود به جوامع آماری خاص است. اکثر این تحقیقات مربوط به مناطق مرکزی کشور و گروه‌های خاص اجتماعی هستند و دیگر اینکه اکثر پژوهش‌های انجام شده، متغیرهای کنترلی را در نظر نگرفته‌اند و به همین دلیل، در بررسی تأثیرات شبکه‌های ماهواره­ای فارسی ­زبان باید نقش عواملی کنترلی (عواملی که رابطه بین متغیر مستقل و وابسته را تحت‌الشعاع قرا می‌دهند)، از قبیل صفات و ویژگی‌های افراد و ... را در نظر گرفت و به بررسی آنها پرداخت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Study of the Effect of Persian-Language Satellite Channels on Identity; A Meta-Analysis Approach

نویسندگان [English]

  • Gholamreza Hassani Darmian 1
  • Mahmoud Teymouri 2

1 Assistant Prof. In Demography, Ferdowsi Uni. Mashhad, Iran

2 Sociology, Ferdowsi Uni. Mashhad, Iran

چکیده [English]

Considering the increase of social researches and the existence of contradictory results on the effect of Persian language satellite channels on identity, this research seeks to study such articles in order to find a common explanation among the contradictory results. The research conducted by meta-analysis method. The statistical population consists of all studies that have been published from 2001 to the end of the first six months of 2020 on the impact of Persian-language satellite channels on identity, then 74 studies were selected and analyzed by CMA2 software. The results showed that those articles studied the indicators of religious, national, cultural, ethnic, social, gender, and linguistic identity. According to the results of meta-analysis, Persian-language channels, on the one hand, have strengthened the ethnic identity among the Iranian ethnic groups and, on the other hand, have created grounds for weakening the religious, social, national and cultural identity of Iranians.

کلیدواژه‌ها [English]

  • pathology
  • Satellite Channels
  • Religious Identity
  • ethnic identity
  • meta-analysis
آدورنو، تئودور و ماکس هورکهایمر. (1389). دیالکتیک روشنگری (ترجمه مراد فرهادپور و امید مهرگان). چاپ چهارم، ت‍ه‍ران‌: گ‍ام‌ ن‍و‏‫‏‏.
پاستر، مارک. (1378). عصر دوم رسانه‌ها (ترجمه غلامحسین صالحیار). تهران: مؤسسه ایران.
چلبی، مسعود. (1378). هویت‌های قومی و رابطه آن با هویت ملّی در ایران. تهران: دفتر امور اجتماعی وزارت کشور.
رابرتسون، جفری. (1383). جنایت علیه بشریت (ترجمه حسین میرمحمدصادقی). مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
ساروخانی، باقر و محمد میرزایی‌ملکیان و زهره توکلی. (1392). بررسی وضعیت هویت ملی جوانان با تأکید بر نقش ماهواره و اینترنت. مطالعات جوان و رسانه، 3 (12)، 123-152.
شهاب، فوزیه. (1391). گونه‌­شناسی شبکه‌­های ماهواره­ای فارسی زبان. مطالعات ماهواره و رسانه‌­های جدید، 1، 42-9.
عبداللهی، محمد و حسین‌بر‌ محمدعثمان. (1385). هویت جمعی و نگرش به دموکراسی ایران. مجله جامعهشناسی ایران، 7 (4)، 3-37.
عبداللهی، محمد. (1377). بحران هویت، هویت جمعی، دینامیسم و مکانیسم تحول آن در ایران. نامه انجمن جامعهشناسی ایران، 1، 80-63.
فدرستون، مایک. (1380) ‌زندگی قهرمانی و زندگی روزمره (ترجمه هاله لاجوردی). ارغنون، 19، 186-159.
قبادی، خسرو. (1383). عوامل بحران­ساز هویت ملی در ایران. تهران: جهاد دانشگاهی، پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی.
کاستلز، مانوئل. (1385). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ: قدرت هویت (ترجمه حسن چاوشیان). جلد دوم، تهران: طرح نو.
گیدنز، آنتونی. (1382). تجدد و تشخص؛ جامعه و هویت شخصی در عصر جدید (ترجمه ناصر موفقیان).چاپ دوم، تهران: نی.
مارکوزه، هربرت. (1388). انسان تک‌ساحتی (ترجمه محسن مؤیدی). تهران: امیرکبیر.
محسنیان‌راد، مهدی. (1384). ایران در چهار کهکشان ارتباطی. تهران: سروش.
محمدپور، احمد و اسداله نقدی و بهزاد نادرنژاد. (1389). تأثیر ماهواره بر هویت فرهنگی در کردستان ایران؛ بررسی موردی دانشجویان کرد دانشگاه‌های سنندج. جوانان، فرهنگ و جامعه، 131، 156-14.
مرکز تحقیقات صداوسیما. (1390). نظرسنجی از مردم تهران و 31 شهر دارای مراکز صداوسیما درباره شبکه­‌های ماهواره‌­ای.
مرکز تحقیقات صداوسیما. (1392). نظرسنجی از مردم تهران و 31 شهر دارای مراکز صداوسیما درباره شبکه‌­های ماهواره‌­ای.
نوغانی، محسن و سیداحمد میرمحمدتبار. (1396). فراتحلیل (مبانی و کاربردها) همراه با کاربرد نرم‌‌افزار CMA.2. مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.
هابرماس، یورگن. (1392). نظریه کنش ارتباطی (ترجمه کمال پولادی). تهران: مرکز.
هال، استوارت. (1383). هویت­‌های قدیم و جدید، قومیت­‌های قدیم و جدید (ترجمه شهریار وقفی‌­پور). ارغنون، 24، 352-319.
هورکهایمر، مارکس و تئودور آدورنو. (1380). صنعت فرهنگ­سازی، روشنگری به مثابه فریب توده­ای (ترجمه مراد فرهادپور). ارغنون، ۱۸، 83-35.
هومن، حیدر‌علی. (1392). راهنمای عملی فراتحلیل در پژوهش علمی. تهران: سمت.
Borenstein, M.; Hedges, L. V.; Higgins, J. P. T. & Rothstein, H. R. (2009). Introduction to meta-analysis, Hoboken, NJ: Wiley.
Castells, M. (2009). Communication Power, Oxford University Press.
Heller, A. (1984). A radical philosophy, Chicago.
Lipsey, M. W. & Wilson, D. B. (2001). Practical Meta-analysis, Thousand Oaks, CA: Sage.
Littell, J. H.; Corcoran, J. & Pillai, V. (2008). Systematic Reviews and Meta-analysis, New York: Oxford University Press.