نوع مقاله: سواد رسانه ای

نویسندگان

1 دکترای علوم ارتباطات، استادیار دانشکده ارتباطات و رسانه دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد علوم ارتباطات، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران

3 دکترای مدیریت رسانه، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه ‌آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

خبر جعلی، به دلیل اخلال در گردش اطلاعات صحیح در جوامع مدرن و دموکراتیک، تهدیدی جدی در مسیر انواع گزینشگری­‌های عمومی از‌جمله انتخابات آزاد به‌شمار می‌رود؛ یکی از مهم‌ترین راه‌­های مقابله با این تهدید، تجهیز کاربران به امکانات سواد رسانه‌­ای است؛ توفیق خبرجعلی در هر جامعه، بستگی تام به شیوه، نوع و میزان بازنشر و مصرف آن از سوی شهروندانِ کاربر رسانه‌­های جدید دارد؛ از‌این‌رو، بررسی چرایی مصرف و باورپذیری خبرهای جعلی از سوی کاربران موضوع مهمی است که می‌بایست، پیش از هرگونه برنامه­‌ریزی برای طراحی نظام مقابله با خبرهای جعلی با رویکرد سواد رسانه‌­ای، در پی یافتن پاسخ‌­های مناسب برای آن بود. در این مقاله با بررسی جامع منابع علمی موجود و انجام مصاحبه عمیق، سه مضمون سازمان‌­یافته «دلایل مربوط به کاربران»، «دلایل مربوط به خبر جعلی» و «دلایل مربوط به جامعه» را با کمک روش تحلیل مضمون ارائه دادیم. یافته‌ها نشان دادند عواملی چون واقع­‌نمایی خبر جعلی و تطابق آن با منطق و باور افراد، تصدیق انبوه، فرکانس اکتشافی و شکل‌­گیری حباب فیلتر اطراف کاربران، خلأ اطلاعاتی، افزایش تعصب و تنزل اعتبار نهادهای رسانه­‌ای، اجرایی و رسمی ازجمله دلایل مصرف و باورپذیری خبر جعلی در جامعه هستند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Basics of Designing a Media Literacy System to Deal with Fake News

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hossein Saei, 1
  • Mohammad Hossein Azadi 2
  • Hadi Alborzi Da’vati, 3

1 Assistant Prof. in Communication Science, IRIB Uni.

2 Communication Sciences,

3 Media Management,, Tehran, Islamic Azad Uni., Science and Research Branch

چکیده [English]

Fake news is a serious threat to a variety of public choices, including free elections, due to disruptions to the flow of information in modern and democratic societies. One of the most important ways to counter this threat is to empower users with media literacy; prosperity of fake news in any society depends on the way, how and extent of redistributing and consuming it by citizens of new media. So, it is important to examine why users consume and believe fake news. But before any planning to design a system of dealing with fake news, with media literacy approach, one has to find the right answers. This paper presents three organized themes of "User Reasons", "Fake News Reasons" and "Community Reasons" with a comprehensive analysis of the available scientific resources and in-depth interviews using thematic analysis. The findings showed that factors such as the realization of fake news and the compliance with people's logic and beliefs, mass testimony, heuristic frequency, Formation of filter bubble around users, Lack of information, increasing bias, and Decreasing the credibility of media, executive and official institutions, are among the reasons for the consumption and credibility of fake news in society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • News
  • Fake News
  • Social Media
  • Filter Bubble
  • Media Literacy

آزادی، محمدحسین. (1398). راهکارهای مقابله با خبر جعلی برای معاونت سیاسی سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم ارتباطات، دانشگاه صداوسیمای تهران.

آزادی، محمدحسین؛ ساعی، محمدحسین و البرزی دعوتی، هادی. (1398). تفاوت‌های «خبر جعلی» و «شایعه» از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریه‌پردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات. مطالعات میان رشته‌­ای ارتباطات و رسانه، 2(3).

اسکندری‌پور، ابراهیم و اکبری‌تبار، علی‌اکبر. (1391). روش مطالعه علمی در باب صفحه‌های مرتبط با شبکه‌های رادیو و تلویزیونی در شبکه‌های اجتماعی مجازی (با رویکرد ترکیبی کمّی و کیفی). پژوهش‌های ارتباطی، 20(76).

اسماعیلی، امیر؛ رحیمی، صالح و مرادی، محمود. (1398). رابطه میان سواد اطلاعاتی و توانایی کاربران کتابخانه‌ها در تشخیص اخبار جعلی براساس مؤلفه‌های اطلاع‌نگاشت ایفلا. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 30(1).

پاتر، جیمز. (1385). تعریف سواد رسانه‌­ای (ترجمه لیدا کاوسی). رسانه، 68.

خسروانی، عباس. (1395). نقش سواد رسانه‌­ای در ارتقای امنیت عمومی شبکه­‌های اجتماعی. مدیریت رسانه، 4(27).

شکرخواه، یونس. (1385). سواد رسانه­‌ای یک مقاله عقیدتی. رسانه، 17(4).

عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن و شیخ‌زاده، محمد. (1390). تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌­های کیفی. اندیشه مدیریت راهبردی، 5 (2).

نصیری، بهاره و شهاب، فوزیه. (1390). بررسی نقش رسانه ملی در ارتقای سواد رسانه‌­ای مخاطبان. تهران: مرکز تحقیقات صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.

Allcott, H. & Gentzkow, M. (2017). Social Media and Fake News in the 2016 Election. Journal of Economic Perspectives, 31(2), 211-36.

Boyatzis, R. E. (1998). Transforming Qualitative Information: Thematic Analysis and Code Development. Sage.

Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using Thematic Analysis in Psychology.

Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.

Balmas, M. (2014). When Fake News Becomes Real: Combined Exposure to Multiple News. Sources and Politic Attitude of inefficacy, and Cynicism. Commuinication Research, 41(3), 430 -454.

Burkhardt, J. M. (2017). Combating Fake News in the Digital age, 53(8), 5-9. American Library Association.

Busselle, R. W. & Greenberg, B. S. (2000). The Nature of Television Realism Judgments: A Reevaluation of Their Conceptualization and Measurement. Mass Communication & Society, 3(2-3), 249-268.

Difranzo, D. & Gloria, M. J. K. (2017). Filter Bubbles and Fake News. ACM Crossroads, 23(3), 32-35.

Faghihi, R. (2018). The App Destroying Iran’s Currency. Https://Foreignpolicy.Com/2018/11/22/The-App-Destroying-Irans-Currency.

Fallis, D. (2004). On Verifying the Accuracy of Information: Philosophical Perspectives. Library Trends, 52(3), 463-487.

Fuchs, C. (2009). Information and Communication Technologies and Society: A Contribution to the Critique of the Political Economy of the Internet. European Journal of Communication, 24(1), 69-87.

Gallagher, K. & Magid, L. (2017). Media Literacy & Fake News. Connect Safely.

Gerlitz, C. & Helmond, A. (2013). The Like Economy: Social Buttons and the Data-Intensive Web. New Media & Society, 15(8), 1348-1365.

Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Macmillan.

Kershner, J. W. (2011). Elements of News Writing. Pearson Higher Ed.

Mason, L. E.; Krutka, D. & Stoddard, J. (2018). Media Literacy, Democracy, and the Challenge of Fake News. Journal of Media Literacy Education, 10(2), 1-10.

McGonagle, T. (2017). Fake News” False Fears or Real Concerns?. Netherlands Quarterly of Human Rights, 35(4), 203-209.

Mcknight, D. H. & Chervany, N. L. (2001). Trust and Distrust Definitions: One Bite at a Time. In Trust in Cyber-Societies (27-54). Springer, Berlin, Heidelberg.

Mecacci, A. (2016). Aesthetics of Fake. An Overview. Aisthesis. Pratiche, Linguaggi E Saperi Dell’estetico, 9(2), 59-69.

Lazer, D.; Mele, N.; Baum, M.; Grinberg, N.; Friedland, L.; Joseph, K. & Mattsson, C. (2017). Combating Fake News: An Agenda for Research and Action. Di https://www.Hks.Harvard.Edu/Publications/Combating-Fake-News-Agenda-Research-And-Action (Retrieved October 17, 2018).

Nimmo, B. (2018). In his Hearing before the Singaporean Committee. February, 22.

Nonnecke, B. & Preece, J. (2003). Silent Participants: Getting To Know Lurkers Better. In From Usenet to Cowebs (110-132). Springer, London.

Paul, C. & Matthews, M. (2016). The Russian “Firehose of Falsehood” Propaganda Model. Rand Corporation, 2-7.

Ryan, G. W. & Bernard, R. H. (2000). Data Management and Analysis Methods. Handbook of Qualitative Research. NK Denzin Et YS Lincoln.

Shieber, J. (2015). Testimony: A Philosophical Introduction. Routledge.

Shu, K.; Bernard, H. R. & Liu, H. (2019). Studying Fake News via Network Analysis: Detection and Mitigation. In Emerging Research Challenges and Opportunities in Computational Social Network Analysis and Mining (43-65). Springer, Cham.

Shu, K.; Sliva, A.; Wang, S.; Tang, J. & Liu, H. (2017). Fake News Detection on Social Media: A Data Mining Perspective. ACM SIGKDD Explorations Newsletter, 19(1), 22-36.

Spratt, H. E. & Agosto, D. E. (2017). Fighting Fake News: Because We all Deserve the Truth: Programming Ideas for Teaching Teens Media Literacy. Young Adult Library Services, 15(4), 17.

Sunstein, C. R. (2006). Infotopia: How Many Minds Produce Know Ledge. Oxford University Press.

Szwed, R. & Szwed, R. (2016). Framing of the Ukraine-Russia Conflict in Online and Social Media. NATO Strategic Communications Centre of Excellence.

Tandoc Jr, E. C.; Lim, Z. W. & Ling, R. (2018). Defining “Fake News” A Typology of Scholarly Definitions. Digital Journalism, 6(2), 137-153.

Thompson, C. (2017). Fake News 101: The New Civics Course in US Schools?. Washington Times.

Torres, R.; Gerhart, N. & Negahban, A. (2018). Combating Fake News: An Investigation of Information Verification Behaviors on Social Networking Sites. In Proceedings of the 51st Hawaii International Conference on System Sciences.

Venturini, T. (2019). From Fake to Junk News. Data Politics: Worlds, Subjects, Rights.

Zeifman, I. (2015). Bot Traffic Report: Humans Take Back The Web, Bad Bots Not Giving Any Ground. Incapsula.com.