پژوهش‌های ارتباطی

رسانه‌های اجتماعی و اخبار جعلی در عصر پساحقیقت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سیدمحمد مهدی‌زاده طالشی 1
ناهید سعادت سیرت 2

1 دکتری علوم ارتباطات، دانشیار دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22082/cr.2022.560392.2398
چکیده
هدف از این پژوهش، شناسایی و ارائه مؤلفه‌های اخبار جعلی رسانه‌های اجتماعی در ایران بوده است. شناسایی اخبار و اطلاعات جعلی در مقایسه با اطلاعات واقعی، پدیده شایان توجه رسانه‌های اجتماعی است که نوعی درهم‌تنیدگی معنایی را موجب می‌شود. در این پژوهش کیفی، داده­ ها با مصاحبه‌های نیمه ­ساختار یافته به‌صورت میدانی جمع‌آوری شده‌اند. جامعه هدف، متشکل از صاحبنظران و نخبگان حوزه ارتباطات اجتماعی، رسانه‌ها و خبر و روش نمونه ­گیری، هدفمند بوده است که از روش ­های نمونه ­گیری غیراحتمالی محسوب می‌شود. 29 مصاحبه‌ تا رسیدن به اشباع نظری، انجام گرفته و داده‌های حاصل از طریق نرم‌افزار MAXQDA نسخه10 تحلیل شده است. در پژوهش حاضر با روش تحلیل مضمون، 4 مضمون فراگیر و 36 مضمون سازمان‌یافته به همراه مضامین پایه به‌عنوان گزاره ­های مطرح شده در مصاحبه‌ها، شناسایی شده‌اند. از مهم‌ترین مضامین سازمان‌یافته در تفاوت اخبار جعلی با اطلاعات واقعی (وسعت پوشش، فاقد اثر سازنده، مُغرضانه بودن‌، شبیه‌سازی شده، ایجاد جنگ روانی و اعتبار منبع)؛ در تشابه اخبار جعلی با اطلاعات واقعی (کارایی مشابه، ارزش خبری، سبک خبری و ثُبات زمانی)، در اهداف اشاعه اخبار جعلی (ایجاد جنبش اجتماعی، فریب اذهان عمومی، تنش رسانه‌ای، جهت‌دهی افکار عمومی، فضای هیبریدی و گسترش ابهام) و در پیامدهای مصرف اخبار جعلی (ایجاد حس بدبینی، بی ­اعتباری نهادهای دولتی، اعتبار­یابی سلبریتی ­ها، حذف نخبگان مدیریتی، تلقین‌پذیری، یأس اجتماعی و تصمیم ­گیری شتابزده) بوده است.

تازه های تحقیق

نوآوری پژوهش حاضر در چند سطح است. نخست اینکه تلاش شده است تا مؤلفه‌هایی از اخبار جعلی و اطلاعات واقعی از منظر تشابه و تفاوت شناسایی شود. سپس اینکه به اهداف موجود در پس انتشار و اشاعه اخبار جعلی پرداخته شود، این اهداف اشاعه می‌تواند مدنظر کاربران یا برنامه‌ریزان رسانه‌های اجتماعی باشد و به شناسایی پیامدهای مصرف و بازنشر اخبار جعلی در سطح خرد و کلان کمک کند. پیش از این پژوهشی به زبان فارسی این‌گونه به شناسایی مؤلفه­ های اخبار جعلی در ایران نپرداخته است. اکثر

پژوهش­ هایی که تاکنون پیرامون اطلاعات جعلی انجام شده‌اند، محدود به شناخت ماهیت و چگونگی آن، راه‌های مقابله، باورپذیری تعاریف و افزایش سواد رسانه‌ای کاربران بوده است.

محدودیت پژوهش حاضر این است که نوع اطلاعات و اخبار ارائه شده در رسانه ­های اجتماعی و نقشی که کاربران در تولید و انتشار محتوا دارند، باعث می‌شود که مؤلفه‌های اخبار جعلی و اطلاعات واقعی، فقط معطوف به رسانه‌های اجتماعی قلمداد شود؛ ضمن اینکه رسانه‌های اجتماعی از نظر ماهیت و عملکرد با یکدیگر متفاوت هستند، حال آنکه کاربران در هر یک از شبکه­ های اجتماعی به‌گونه‌ای متفاوت و با اهدافی مشخص با اخبار غیرواقعی مواجه می‌شوند و دست به انتشار می‌زنند؛ به‌طوری‌که این مؤلفه‌ها را نمی‌توان قطعی دانست و احتمال اینکه با گذر زمان و تغییر شرایط رسانه­ های اجتماعی، مؤلفه‌های قابل جرح و تعدیل دیگری نیز ایجاد شوند، وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

اخبار جعلی
اطلاعات واقعی
رسانه‌های اجتماعی
پساحقیقت
موضوعات

عنوان مقاله English

Social Media and Fake News in the Post-Truth Era

نویسندگان English

Seyyed Mohammad Mahdizadeh Taleshi 1
Nahid Saaadat Sirat 2
1 Associate Prof. In Communication Sciences, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran
2 Communication Sciences
چکیده English

The purpose of the research is to identify the components of fake news on social media in Iran. Identifying fake news and misinformation on social media which causes a kind of semantic entanglement is important. In this qualitative research, data were collected in the field with semi-structured interviews. The statistic population consisted of experts and experts in the field of social communication, media and news, and the sampling method was purposeful, which is non-probability. to reach theoretical saturation 29 interviews were conducted and the data were analyzed using MAXQDA 10 software. With the method of theme analysis, 4 main themes and 36 organized themes along with basic themes were identified as propositions raised in the interviews. The most important organized themes were: in the difference between fake news and real information: the extent of news coverage, lack of constructive effect, being biased, simulated, creating psychological warfare and credibility of the source, in the similarity of fake news with real information: similar effectiveness, news value, style news and time stability, in the goals of spreading fake news: creating a social movement, deceiving the public mind, media tension, directing public opinion, hybrid atmosphere and spreading ambiguity, and in the consequences of consuming fake news: creating a sense of pessimism, discrediting government institutions, credibility Searching for celebrities, eliminating managerial elites, suggestibility, social desperation and hasty decision-making.

کلیدواژه‌ها English

Fake News
Real Information
Social Media
Post-Truth
اسماعیلی، عارفه. (1400). از شبکه موّلد متخاصم با هدف بهبود کاربران منتشر‌کننده اخبار جعلی. پایان ­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی، تهران.
انصاری، روح الله. (1397). بررسی تطبیقی دروازه‌بانی در شبکه‌های اجتماعی و تأثیر بر روی دروازه‌بانی رسانه‌های رسمی ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی.
دهقان، محمدصادق و رقیه، چاووشی. (1390). راهکارهای برگردان مفاهیم معنوی به فیلمنامه. تهران: صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی.
رضایی، علی‌اکبر. (1389). جنگ روانی تأثیرگذاری بر عقاید، احساسات، تمایلات و رفتارها. روزنامه رسالت، 7181.
غراب، حُسنا. (1398). شناسایی و کشف الگوهای انتشار اخبار جعلی در ساختار شبکه‌های اجتماعی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
فلسفی، سیدغلامرضا. (1399). آیا سواد دیجیتالی غبار اخبار جعلی و اطلاعات نادرست را از سپهر رسانه­ای می‌زداید. آموزش علوم اجتماعی،4 (82)، 63-42.
گریفیندور، رینر و همکاران. (1400). روان‌شناسی اخبار جعلی؛ پذیرش، اشتراک‌گذاری و اصلاح اطلاعات غلط (ترجمه زهرا رحیمی پرگو). تهران: گاه.
مَک‌اینتایر، لی‌سی. (1400). پساحقیقت (ترجمه نگار صابرآرا). تهران: نیماژ.
موسوی حق‌شناس، سیدمیلاد و زهرا، مجدی‌زاده. (1399). چیستی و چرایی اخبار جعلی در عصر دیجیتال: فراتحلیل کیفی. ارتباطات و رسانه، 3 (7)، 127-93.
مهدی‌زاده طالشی، سیدمحمد. (1396). نظریه رسانه: اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی. تهران: همشهری.
وَن‌دایک، جان. (1384). قدرت و سیاست در جامعه شبکه‌ای (ترجمه اسماعیل یزدان‌پور). رسانه، 12(62)، 161-121.
Andropek, H. (2017). Social Media and Fake News in the 2016 Election. Journal of Economic Perspectives, 31(2), 211–236.
Bell, E.J.; Owen, T.; Brown, P.D.; Hauka, C. & Rashidian, N. (2017). The Platform Press: How Silicon Valley Reengineered Journalism. Tow Center, Columbia Journalism School. DOI:10.7916/D8R216ZZ
Castells, M . (2018). Toward a Sociology of the Net work Socity, UK: Oxford.
Chadwick, B. (2017). Activism and Media. Information Communication and Society, 1–15. DOI: org/10.1080/1369118X.2019.1623904
Dentide, N.K. (2018).”Handbook” of Qualitative Research” Thousadd Oaks, CA: Sage.
Duffy, A.; Tandoc, E. & Ling, R. (2019). Too Good to be True, too Good not to Share: The Social Utility of Fake News”. Infor Comm & Soc, 1–15.
Fortunatus, M.; Patricia, A. & Stuart, C. (2020). Combining Textual Features to Detect Cyberbullying in Social Media Posts. Procedia Computer Science, 176, 612–621.
Fuchs, C. (2014). Social Media: A Critical Introduction. Thousand Oaks, CA: Sage.
Garcia, A. & DiFranzo, F.N. (2009). “Echo Chambers Online?: Politically Motivated Selective Exposure Among Internet News Users”. Journal of Computer-Mediated Communication, 14(2).
  Howell, L. (2013). Digital wildfires in a Hyperconnected World. WEF Report, 3, 15-94.
 Kai, S.; Amy, S.; Suhang, W.; Jiliang, T. & Huan, L. (2017). Fake News Detection on Social Media: A Data Mining Perspective. ACM SIGKDD- Explorations Newsletter, 19, 1, 22–36.
Karishma, S.; Feng, Q.; He, J.; Natali, R.; Ming, Z. & Yan, L. (2019). Combating Fake News: A Survey on Identification and Mitigation Techniques. ACM Transactions on Intelligent Systems and Technology (TIST) 10(3), 1–42.
Key, W. (1996). Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
Kim, A.; Moravec, P. L. & Dennis, A. R. (2019). “Combating Fake News on Social Media with Source Ratings: The Effects of User and Expert Reputation Ratings”. Journal of Management Information Systems, 36 (3), 931 - 968.
Leese, M. (2014). “The New Profiling: Algorithms, Black Boxes, and The Failure of Anti Safeguards in The European Union”. Security Dialogue, 45(5), 494 - 511.
Mc Gonagle, T. (2017). “Fake News”: False Fears or Real Concerns? Netherlands Quarterly of Human Rights, 35 (4), 203–209. DOI: org/10.1177/. 0924051917738685
Morwak, S. & Dennis, H. (2019). Introduction. In McCaughey, M & Ayers M. D. (eds.) Cyberactivism: Online Activism in Theory and Practice. New York: Routledge, 1-24.
Morwak, S. & Dennis, H. (2019). Introduction. In McCaughey, M & Ayers M. D. (eds.) Cyberactivism: Online Activism in Theory and Practice. New York: Routledge, 1-24.
Mostagir, M. & Siderius. (2022).” Learning in a Post-Truth World”, Published Online:24 Feb 2022, https://doi.org/10.1287/mnsc.2022.4340.
Nielsen, R. K. (2016). The Many Crises of Western Journalism: A Comparative Analysis of Economic Crises, Professional Crises, and Crises of Confidence. In the Crisis of Journalism Reconsidered: Democratic Culture, Professional Codes, Digital Future, Edited by Jeffrey C. Alexander, Elizabeth Butler Breese, and María Luengo, 77–97.
Oluwaseun, A.; Deepayan, B. & Shahrzad, Z. (2019). Sentiment Aware Fake News Detection on Online Social Networks. In International Conference on Acoustics. Speech and Signal Processing (ICASSP), IEEE, 2507–2511.
Pariser, E. (2011). The Filter Bubble: What the Internet is Hiding from you. Penguin UK. Prier, J. “Commanding the Trend: Social Media as Information Warfare”. Strategic Studies Quarterly, 11 (4), 50 - 85.
Pathone, J. (2015). “Media Portrayals of Hashtag Activism: A Framing Analysis of Canada’s# Idlenomore Movement”. Media and Communication, 4(2), 3.
Rochlin, N. (2017). Fake News: Belief in Post-Truth. Library hi Tech, 35(3), 386-392.
Shao, C.; Ciampaglia, G. L.; Varol, O.; Flammini, A. & Menczer, F. (2017). The Spread of Fake News by Social Bots. arXiv preprint arXiv:1707.07592, 96-104
Shermer, M. (2020). “The Journalist Behind the Curtain: Participatory Functions on The Internet and Their Impact on Perceptions of the Work of Journalism.” Journal of Computer-Mediated Communication, 10(3), Article 13.
Speed, E. & Mannion, R. (2017). The Rise of Post-Truth Populism in Pluralist Liberaldemocracies: Challenges for Health Policy. International Journal of Health Policy and Management, 6(5), 249.
Sunstein, C. R. (2006). Infotopia: How Many Minds Produce Knowledge. Oxford University Press.
Tandoc, E. C.; Lim, Z. W. & Ling, R. (2018). Defining “Fake News” A Typology of Scholarly Definitions. Digital journalism, 6(2), 137-153.
Tandoc, E.C., Jenkins, J., Craft, S. (2018). Fake News as a Critical Incident in Journalism. Journalism Practice 2786. https://doi.org/10.1080/17512786.2018.1562958.
Zhou, X.; Atishay, J.; Vir, V. & Zafarani, R. (2020). Fake News Early Detection: A Theory-Driven Model. Digital Threats: Research and Practice, 1(2), 1–25.

  • تاریخ دریافت 26 مرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 07 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 17 دی 1401

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما

فلودیاگرام (فرآیند) داوری مقالات