نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای علوم اطلاعات و ارتباطات دانشگاه استاندال (فرانسه)

2 دکترای علوم اطلاعات و ارتباطات، استادیار دانشگاه اصفهان

چکیده

ظهور فنّاوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در دهه‌های اخیر، نه تنها تحولات چشمگیری را در جوامع ایجاد کرده، بلکه زمینه‌ساز مطالعات نظری و تحقیقات تجربی فراوانی نیز بوده است. در این مقاله رابطه متقابل فنّاوری و جامعه مورد توجه قرار گرفته است و نخست، دو جریان فکری عمده مربوط به فنّاوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، که یکی، فنّاوری را عامل اصلی دگرگونی‌های اجتماعی معرفی می‌کند و دیگری، عناصر و ساختارهای اجتماعی را دلیل این تحولات می‌داند، و سپس نظریه‌های مربوط به جامعه‌شناسی استفاده از فنّاوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، بویژه، سه رهیافت مشهور نوآوری، اشاعه و تصاحب معرفی و تجزیه و تحلیل شده‌اند. افزون بر این، تلاش شده است به کمک پژوهش‌هایی که در حوزه جامعه‌شناسی استفاده از فنّاوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در فرانسه و امریکای شمالی صورت گرفته‌اند، جایگاه و نقش استفاده‌کنندگان از این فنّاوری‌‌ها به بحث گذاشته شود.تجزیه و تحلیل مکاتب فکری مربوط به فنّاوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی نشان می‌دهد، هیچ کدام از این دو جریان فکری، به تنهایی قادر نیستند عملکرد یک فنّاوری را به طور دقیق بررسی کنند. در نتیجه، بررسی و تجزیه و تحلیل متون این حوزه، ظهور مکتب فکری جدیدی را نوید می‌دهد که بیانگر نوعی تغییر نگرش به استفاده‌کنندگان فنّاوری‌‌های اطلاعاتی و ارتباطی و پیدایش تفکر استفادکننده فعال به جای منفعل است.
 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Review of Sociological Theories Concerning the Use of Information and Communication Technologies (Dissemination, Innovation and Possession)

نویسندگان [English]

  • Shadi Zabet 1
  • Mozaffar Cheshmeh Sohrabi 2

1 Information and communication science of Standal University (France)

2 Assistant prof. in information and communication Esfahan ofUni

چکیده [English]

The advent of information and communication technologies (ICTs) in recent decades has not only brought about remarkable developments in communities, but has also paved the way for a myriad of theoretical studies and experimental research in the relevant field. The present article seeks to examine the interaction between technology and society, therefore, it first analyzes two mainstreams governing information and communication technologies; one introduces technology as the cause of social change, and the other deems social factors and structures as the reason behind these developments. It, then, examines theories concerning the sociology of the utilization of information and communication technologies. The focus is particularly on the three renowned approaches of innovation, dissemination and possession. Furthermore, the article builds on the research carried out on the sociology of information and communication technologies in France and North America and discusses the role and status of these technologies’ users.
The study of different schools of thoughts on information and communication technologies indicates that neither of these two mainstreams is able to examine the performance of a technology on its own. Therefore, an inquiry into the literature of the field shows an emerging school of thought which indicates a change in attitudes toward the users of information and communication technologies as well as the emergence of active users rather than passive ones.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • dissemination
  • Possession
  • Sociology
  • Information and Communication Technologies
  • Innovation

 

معتمدنژاد، کاظم. (1371). وسائل ارتباط جمعی. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.

Akrich, M. (1998). les utilisateurs, acteurs de l’innovation. Education Permanente, (134), p. 79-89.

Akrich, M. (1993). Technique et médiation. Réseaux, (60), juillet Août, p. 87-98.

Bardini, T. (1996). Changement et réseaux sociotechniques: De l’inscription à l’affordance. Réseaux, (76), 126-155.

Breton, P. & Proulx, S. (2002). L’explosion de la Communication. Paris: La Découverte.

Cheshmeh Sohrabi, M. (2006). La communauté scientifique à l'ère d'Internet: communication, usages et changements : le cas de la communauté scientifique grenobloise en sciences de la nature. thèse de doctorat, Université Stendhal Grenoble 3.

DeCertrau, M. (1990). L’invention du quotidien, Paris: UGE.

Flichy, P. (1995). L’action dans un cadre sociotechnique. Comment articuler technique et usage dans un même analyse? dans Jean- Guy LACROIX et Gaëtan Tremblay (dir), Les autoroutes de l’information. Un produit de la convergence. Presse universitaire de Québec, p. 405- 433.

Hall, S. (1980). Encoding, Decoding in Hall S et alii, (dir), Curlture, media, language, p. 128-138. London: Hutchison.

Lacroix, J.G. (1994). Entrez dans l'univers merveilleux de Vidéoway. dans De la télématique aux autoroutes électroniques. Le grand projet reconduit, sous la direction de J.G. Lacroix et G. Tremblay, Sainte-Foy: Presses de l'Université du Québec, Grenoble: Universitaires.

Laulan, A.M. (1986). Le concept d’appropriation in l’espace social de la communication (concepts et théories). Anne-Marie Laulan et all., CNRS, 143-149.

Leacam, F. (2000). Les journalistes et Internet, usages et attitudes. Construction d'un questionnaire et entrevues qualitatives de validation, mémoire de maîtrise ès arts sous la direction de François Demers, Ottawa, Bibliothèque nationale du Canada, 157 p. [en ligne]. Retrieved from

http://www.collectionscanada.ca/obj/s4/f2/dsk3/ftpo4/MQ57818.pdfcondulte le25.12.2008

Maigret, E. (2003). Les publics : sociologie de la réception et Cultural Studies. dans Maigret Eric (dir), Communication et médias, Les documentation Française, p. 50-54.

Mallein, P. & Toussaint, Y. (1994). L’intégration sociale des technologies d’information et de communication: Une sociologie des usages in Technologies de l’Information et Société, 6 (4), DUNOD, P. 315-335.

Miege, B. (2005). Nouvelles technologies, nouveaux usages? in La communication, Etat des savoirs, coordonnée par CABIN Philippe et DORTIER Jean-François, Edition Sciences humaines, 281-287.

Millerand, F. (1998). Usages des NTIC: les approches de la diffusion, de l'innovation et de l'appropriation (1ère partie), Composite, (98), 1. Retrieved from

http://composite.org/index.php/revue/article/view/102/80,consulte le23/12/2008

Millerand, F. (1999). Usages des NTIC : les approches de la diffusion, de l'innovation et de l'appropriation (2e partie), Composite, V. 99, 1. Retrieved from

http://composite.org/index.php/revue/article/view/98/75,consulte le23/12/2008

Perriault, J. (1989). La logique de l’usage. Paris: Flammarion.

Proulx, S. & Laberge, M. (1995). Vie quoidienne, culture télévisuelle et construction de l’identité familiale, in Réseaux. 70, P . 121-140.

Proulx, S. (2001). Usages des technologies d’information et de communication: reconsidérer le champ d’étude?, in Émergences et continuité dans les recherches en information et communication, XIIème. Congrès National des Sciences de l'Information et de la Communication , UNESCO, Paris, p. 57-66.

Rogers, E.M. (1995). Diffusion of innovations. fourth editions, Free Press.

Scardigli. V. (1994). Déterminisme technique et appropriation calturelle: l'évolution du regard porté sur les technologies de l'information, in Technologies de l'Information et Société, 6 (4), DUNOD, P.299-314.

Vedel, T. (1994). Sociologie des innovations technologiques et usagers: Introduction à une sociopolitique des usages in les actes de: Médias et Nouvelles Technologies. Pour une sociopolitique des usages, Sous la direction de VITALIS, André. Rennes: Editions Apogée, P. 13-34.