بازنمایی و برساخت پاندمی کرونا در شبکه‌های اجتماعی (مورد مطالعه: کاربران توییتر در ایران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام‎ نور، تهران، ایران

2 استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد روزنامه‌نگاری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده
هدف از پژوهش حاضر، واکاوی نحوه بازنمایی پاندمی کرونا در میان کاربران شبکه‌ اجتماعی توییتر فارسی بوده است. روش پژوهش، تحلیل مضمون کیفی و جامعه مورد مطالعه، دربرگیرنده توییت‌های پرلایک مرتبط با موضوع کرونا در بازه زمانی اسفندماه 1398 تا اسفندماه 1399 بوده که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند از سامانه پایشگر شبکه‌های اجتماعی استخراج شده‌اند. کدگذاری سه‌مرحله‌ای توییت ‎های منتخب، 120 مضمون پایه، 14 مضمون سازمان‌دهنده و 3 مضمون فراگیر را آشکار کرد: «بُعد سیاسی: بازنمایی شکاف میان مردم و دولت»، «بُعد اجتماعی: دیگرگونگی زیست اجتماعی» و «بُعد فرهنگی: از بازنمایی تضادهای ارزشی تا بازنمایی خلقیات ایرانی». این مضامین تفسیر کاربران را از همه‎ گیری کرونا در بستر شرایط اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه بازمی‎ نمایاند و نشان می‌دهد که پاندمی کرونا صرفاً یک مسئله پزشکی نیست، بلکه پدیده‌ای‎ اجتماعی و چندلایه است که از سوی کاربران در سه بعد اصلی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در فضای رسانه‌ای توییتر برساخت شده است. بخش عمده‌ای از توییت‌ها به انتقاد کاربران از نحوه مدیریت و سیاستگذاری در کنترل و مقابله با کرونا و یا به ‎اشتراک‎ گذاشتن تجارب و احساسات ناشی از مواجهه با این بیماری و توییت‌های حاوی لزوم تغییر زیست اجتماعی در انطباق با شرایط همه‌گیری و طنزپردازی از وضعیت کرونایی اختصاص یافته‌اند.

تازه های تحقیق

نوآوری و محدودیتهای پژوهش‌

مطابق با اهداف پژوهش حاضر، تمرکز صرف بر بازنمایی کوتاه‌ متن‌های توییتری و تجزیه ‎و‌تحلیل آنها به‎ مثابه نمایشی از یک واقعیت نهفته بود و ازاین‌رو، واکاوی عمیق روش‌ها و نمادهای ارتباطی به کار گرفته‌شده از سوی کاربران که منجر به تولید داده‌های رسانه‌های اجتماعی می‌شوند، نادیده گرفته شد. تحلیل عمیق این ارتباطات نمادین مستلزم پژوهش‌های دیگری است. در پژوهش حاضر، به نقش تفاوت‎ های جنسیتی، قومی و مذهبی در بازنمایی کاربران از پدیده مورد مطالعه پرداخته نشده است. کوتاه بودن طول توییت‌ها واکاوی عمقی آنها را با چالش‌هایی مواجه می‌سازد و به‌دلیل ابهام در پیوند برخی از آنها با متن واقعیت زندگی روزمره احتمال تفسیر نادرست وجود دارد. استفاده از زبان یادگیری ماشینی این فرصت را برای پژوهشگران فراهم می‎ کند که نتایج را با استفاده از مجموعه جدیدی از داده‌های توییتر تکرار کنند، حال آنکه در تحلیل دستی امکان تکرار داده‌ها وجود ندارد و تنها راه ارزیابی نتایج و دست‌یابی به یافته‌ها و نتایج پایدار، تکرار پژوهش‌هایی از این دست است. باتوجه‌ به کیفی بودن پژوهش و دادهکاوی بر مبنای بخش محدودی از توییت‎ های کاربران، نتایج این مطالعه قابل تعمیم به سایر شبکه‌های اجتماعی یا کلیه کاربران توییتر نیست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Representation and Construction of the Corona Pandemic in Social Networks (Case: Twitter Users in Iran)

نویسندگان English

Zahra Zakeri Nasrabadi 1
Azimeh Sadat Abdelahi 2
Mohammad Taghizadeh 3
1 Assistant Prof. In Social Science, Payam-E Noor University, Tehran, Iran
2 Assistant Prof. In Social Science, Payam-E Noor University, Tehran, Iran
3 Journalism, Payam-E Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

The aim of the research is to analyze the way the corona pandemic is represented among the users of the Persian Twitter social network. The research method, qualitative content analysis and the statistical population includes the most like tweets related to the Corona issue between March 2018 to March 2019, which were extracted from the social network monitoring system (8tag) using a targeted sampling method. The three-step coding of the selected tweets revealed 120 basic themes, 14 organizing themes and 3 overarching themes: “Political dimension: representing the gap between the people and the government”, “Social dimension: bio-social heterogeneity” and “Cultural dimension: from the representation of value conflicts to the representation of Iranian moods”. These themes reflect the users’ interpretation of the Corona epidemic in the context of the social, political and cultural conditions of the society and show that the Corona pandemic is not just a medical issue, but a social and multi-layered phenomenon which constructed by the users in three main political, social and cultural dimensions in the tweeter space. Most of the tweets are devoted to users’ criticism of management and policies in controlling and dealing with Corona, or to sharing experiences and feelings caused by encountering this disease, and tweets containing the need to change the social life in accordance with the conditions of the epidemic and making fun of the Corona situation.

کلیدواژه‌ها English

Twitter Social Network
Corona Epidemic
Multi-Layered Social Phenomenon
Theme Analysis
Per-Like Tweets
اسکندریان، غلامرضا. (1399). ارزیابی پیامدهای ویروس کرونا بر سبک زندگی (باتأکید بر الگوی مصرف فرهنگی). ارزیابی تأثیرات اجتماعی، 1(2) (ویژه‌نامه پیامدهای شیوع ویروس کرونا)، 85-66.  
 ایرنا. (1400). آیا کرونا «برساخت اجتماعی» در ایران است؟. بازیابی شده از: خبرگزاری ایرنا، کد خبر: 43300100.
بِر، ویوین. (1398). برساخت گرایی اجتماعی (ترجمه اشکان صالحی). چاپ سوم، تهران: نی.
تاج‌بخش، غلامرضا. (1399). واکاوی سبک نوین زندگی در عصر پساکرونا. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 10(35)، 360-340.
تامپسون، جان. (1396). رسانه‌ها و مدرنیته: نظریه اجتماعی رسانه‌ها (ترجمه مسعود اوحدی). چاپ پنجم، تهران: سروش.
تسلیمی طهرانی، رضا. (1399). توصیف و تحلیل آیین‌های عزاداری در بین بازماندگان طبقه متوسط جدید در دوران همه‎ گیری کرونا. چکیده مقالات پنجمین همایش ملی پژوهش اجتماعی و فرهنگی در جامعه ایران (پایداری و ناپایداری در جامعه معاصر ایران)، بخش ویژه همایش: جامعه ایران و کووید 19، انجمن جامعه‎ شناسی ایران، ششم و هفتم اسفندماه، 429-426.
تنهایی، حسین ابوالحسن. (1400). دستگاه نظری وبر (تفسیرگرایی اروپایی). تهران: اندیشه احسان.
توفیق، ابراهیم؛ سیدمهدی، یوسفی؛ حسام، ترکمان و آرش، حیدری. (1398). برآمدن ژانر خلقیات در ایران. چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
جمال‎ زاده، محمدعلی. (1345). خلقیات ما ایرانیان. مجله مسائل ایران، 4.
حاجیانی، ابراهیم. (1399). بیش‌پزشکی‎شدن جامعه در دوره پساکرونا. مجموعه مقالات. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات. 
خانیکی، هادی و علی، احمدی. (1401). بازنمایی پاندمی کووید 19 در رسانه‌های اجتماعی ایرانیان. مطالعات رسانه‌های نوین، آماده انتشار.
دشت‌گلی هاشمی، مانا. (1399). پوشش خبری ویروس کرونا در فیس‎بوک و توییتر شبکه‎ های خبری برتر جهان. مطالعات ماهواره و رسانه‌های جدید، 2(22)، 64 ـ 39.      
ذکایی، محمدسعید و سیمین، ویسی. (1399). زیست مجازی در ایران (عواطف و خردهفرهنگ ها در شبکه های اجتماعی). تهران: آگاه.
سلگی، محمد. (1399). کرونا و جامعه ایران: سویه‌های فرهنگی و اجتماعی (مجموعه مقالات). تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
صادقی، جواد و ابراهیم، فتحی. (1401). بازنمایی کرونا در بستر تلگرام شبکه‌های فارسی‌زبان داخلی و ماهواره‎ای (مطالعه تطبیقی کانال‌های خبرگزاری صداوسیما، صدای امریکا و من‌و‌تو). پژوهش‌های ارتباطی، 29(1)، 129-91.
عبداللهیان، حمید و حسین، کرمانی. (1399). همگان‌های شبکه‌ای در توییتر فارسی؛ تحلیل خوشه‌های شبکه ‎ای توییتر فارسی در انتخابات ریاست جمهوری سال 1396. مطالعات رسانه‌های نوین، 6(22)، 151-111.
عبدالهی، عادل و علی، رحیمی. (1399). برساخت اجتماعی کرونا و سیاست‌های مقابله با آن (مطالعه موردی: کاربران فضای مجازی). ارزیابی تأثیرات اجتماعی، 1(2) (ویژه‌نامه پیامدهای شیوع ویروس کرونا)، 63-43.
غلامی‌پور، اسماعیل و محمد، سلگی. (1399). فرهنگ و هنر در دوره کرونا. چکیده مقالات پنجمین همایش ملی پژوهش اجتماعی و فرهنگی در جامعه ایران (پایداری و ناپایداری در جامعه معاصر ایران)، بخش ویژه همایش: جامعه ایران و کووید 19، انجمن جامعه‌شناسی ایران، ششم و هفتم اسفندماه، 463-461.
فاضلی، نعمت‎ الله. (1399). بحران کرونا و بازاندیشی فرهنگی در ایران. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 12(2)، 27-53.
کاستلز، مانوئل. (1401). شبکه‌های خشم و امید (ترجمه مجتبی قلی‌پور). تهران: مرکز.
کاظمی، عباس. (1399). نگاهی جامعه‌شناختی به کرونایی شدن جامعه. مجموعه مقالات. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
کرمانی، حسین؛ امیرعلی، تفرشی؛ امیرمحمد، قدسی؛ علیرضا، بیات‎ ماکو و آتش‌زر، علی. (1401). کرونا در توییتر و اینستاگرام: تحلیل گفتمان محتوای تولید شده توسط کاربران ایرانی در دوران همه‌‌گیری ویروس کرونا. مطالعات رسانه‌های نوین، آماده انتشار، انتشار آنلاین از تاریخ 3 خرداد.
کرمانی، حسین؛ مجدی‌زاده، زهرا و ادهم، مرضیه. (1400). قالب‌بندی شبکه‌ای موضوعات در انتخابات: تحلیل قالب‌های موضوعی شکل‌گرفته در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری 1396 در توییتر. مطالعات فرهنگ ارتباطات، 22(56)، 135-162.
محسنیان‎راد، مهدی. (1394). بازسازی مدل ارتباطی «منبع معنی». علوم اجتماعی، 22(69)، 44-1.
محسنیان ‎راد، مهدی. (1399). رسانه‌شناسی. تهران: سمت.
مرادی، علی و محمدی‌فر، نجات. (1399). نقش شبکه‌های اجتماعی در شکل‌گیری هراس اجتماعی و تغییر سبک زندگی ناشی از ویروس کرونا (مطالعه موردی شهر کرمانشاه). انتظام اجتماعی، 12(2)، 148-123.
مطلبی، داریوش. (1399). تأثیر ویروس کرونا بر حیات فرهنگی؛ با تأکید بر صنعت نشر. مجموعه مقالات. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
مهدی‎ زاده، سیدمحمدمهدی. (1387). رسانهها و بازنمایی. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه ‎ها.
Ahmed, W. (2018). Using Twitter Data To Provide Qualitative Insights Into Pandemics and Epidemics, A Thesis Submitted in Partial Fulfilment of the Requirements For The Degree of
Doctor of Philosophy, University of Sheffield Conference Proceedings, January 2018, https://api.semanticscholar.org/CorpusID:150236386
Attride-Stirling, J. (2001). Thematic Networks: An Analytic Tool for Qualitative Research. Qualitative Research, 1(3), 385-405. doi: 10.1177/146879410100100307
      Bennett, L. & Segerberg, A. (2013). The Logic of Connective Action: Digital Media and the Personalization of Contentious Politics. Cambridge: Cambridge University Press.
Cilgin, C.; Bas, M.; Bilgehan, H. & Unal, C. (2022). Twitter Sentiment Analysis During Covid-19 Outbreak with VADER, Academic Journal of Information Technology, 49(13), 79-89. doi: 10.5824/ajite.2022.02.001.x
Devereux, E. (2003). Understanding the Media, London: Sage Publications.
Dubey, A. D. (2020). Twitter Sentiment Analysis During COVID-19 Outbreak. April 9, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3572023, http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3572023
Elgohary, A. (2023). The Political Impacts of the COVID-19 Pandemic: The State in the world of Corona. Politics and Economics Magazine, 20 (21), 230-265. doi: 10.21608/jocu.2023.151643.1201
Frowe, I. (2001). Language and Educational Research. Journal of Philosophy and Education, 35(2), 175-186. http://dx.doi.org/10.1111/1467-9752.00219
Hall, S. (1997). Cultural Representation and Signifying Practice, London: Sage Publications.
Hermida, A. (2010). Twittering the News: The Emergence of Ambient Journalism. Journalism Practice, 4(3), 297–308. https://doi.org/10.1080/17512781003640703
Höijer, B. (2011). Social Representations Theory. Nordicom Review32(2), 3-16, https://doi.org/10.1515/nor-2017-0109 
Jahangiri, k. & Sahebi, A. (2020). Social Consequences of COVID-19 Pandemic in Iran. Acta Medica Iranica, 58(12), 662-663. https://doi.org/10.18502/acta.v58i12.5160. (in Persian)
Joffe, H. (2002). Social Representations and Health Psychology. Social Science Information, 41(4), 559-580. https://doi.org/10.1177/0539018402041004004
Kahar, F.; Dirawan, G.; Samad, S.; Qomariyah, N. & Purlinda, D. E. (2020). The Epidemiology of COVID-19, Attitudes and Behaviors of the Community During the Covid Pandemic in Indonesia. International Journal of Innovative Science and Research Technology, 5(8), 1681-1687. doi:  10.38124/IJISRT20AUG670
Kruspe. A.; Haberle, M.; Kuhn, L. & Zhu, X. X. (2020). Cross-language Sentiment Analysis of European Twitter Messages During the COVID-19 Pandemic. in Proceedings of the 1st Workshop on NLP for COVID-19, ACL, United Arab Emirates, September 2020. https://doi.org/10.48550/arXiv.2008.12172
Marková, I. (2003). Dialogicality and Social Representations. The Dynamics of Mind. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Moscovici, S. (2000). Social Representations. Explorations in Social Psychology. Cambridge, UK: Polity Press.
Olivas Osuna, J. J. & Rama, J. (2021). Covid-19: A Political Virus? VOX’s Populist Discourse in Times of Crisis. Front. Polit. Sci, 3:678526. doi: 10.3389/fpos.2021.678526
Oyeyemi, S. O.; Gabarron, E. & Wynn, R. (2014). Ebola, Twitter, and Misinformation: a Dangerous Combination?. BMJ (Clinical research ed.), 349, g6178. https://doi.org/10.1136/bmj.g6178
Pokharel, B. P. (2020). Twitter Tentiment Analysis During Covid-19 Outbreak in Nepal, June 11. Available at SSRN, https://ssrn.com/abstract=3624719, http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3624719
Rufai, S. R. &  Bunce, C. (2020). World Leaders’ Usage of Twitter in Response to the COVID-19 Pandemic: A Content Analysis. Journal of public health, 42(3), 510-516. doi: 10.1093/pubmed/fdaa049
Wohn, D. Y. & Bowe, B. J. (2014). Crystallization: How Social Media Facilitates Social Construction of Reality. In Proceedings of the Companion Publication of the 17th ACM Conference on Computer Supported Cooperative Work & Social Computing, February 15-19, Baltimore, Maryland, USA,  261-264. https://doi.org/10.1145/2556420.2556509

  • تاریخ دریافت 15 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 12 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 16 فروردین 1403