برجسته سازی شکاف‌ های اجتماعی ایران در رسانه‌های فارسی‌زبان خارجی: موردمطالعه بی‌بی‌سی فارسی در ناآرامی‌های شهریور - آبان 1401

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکترای فرهنگ و ارتباطات، دانشکده هنر، رسانه و فضای مجازی، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران

چکیده
رسانه را یکی از اثرگذارترین مراجع فکری افکار عمومی در میان جوامع معاصر دانسته‌اند. اعتراضات سال 1401 به دلیل فوت مشکوک مهسا امینی بهانه و دستاویز مناسبی برای پرداخت محتوا متناسب با اهداف رسانه‌ای شبکه‌های معاند در جهت اثرگذاری بر افکار عمومی فراهم آورد. بررسی اجمالی محتوای تولیدات شبکه‌های فارسی‌زبان خارجی نشان‌دهنده تمرکز این رسانه‌ها بر شکاف‌های اجتماعی ایران و تشدید آن‌ها بوده است. برای روشن‌شدن مسیر شبکه‌های معاند در زمینه برجسته سازی شکاف‌های اجتماعی ایران، شبکه خبری بی‌بی‌سی فارسی برگزیده شده است. از آن رو که دسترسی به شبکه‌های اجتماعی آسان‌تر و عمومی‌تر از شبکه‌های ماهواره‌ای است، صفحه این شبکه خبری در شبکه اجتماعی اینستاگرام مورد بررسی قرار گرفته است. روش جمع‌آوری داده این پژوهش متن‌کاوی بوده و نمونه آن متناسب با 4 بازه زمانی مرتبط با نقاط عطف اعتراضات و جمعاً 141 پست انتخاب شده است. پست‌های منتخب با روش تحلیل مضمون مورد تحلیل کیفی قرار گرفته‌اند و 410 مضمون توصیفی اولیه، 36 مضمون توصیفی ثانویه، 10 مضمون تفسیری و 5 مضمون فراگیر استخراج شده است. در نتیجه مضامین موردتوجه ویژه این رسانه، عبارت‌اند از: تقابل و رویارویی مردم و حکومت، ناکارآمدی حکومت و بی‌کفایتی مسئولان، محرومیت و مظلومیت زنان در ایران و قبح‌زدایی از بی‌حجابی در جامعه‌ایرانی، که در ادبیات نظری پژوهش، عمدتاً ذیل شکاف سیاسی (دولت-ملت) قرار می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Highlighting Iran's Social Gaps In Foreign Persian-Language Media (Case: BBC Persian In September -October 2023 Protests

نویسنده English

Sajad ImaniPour
Ph.D Student in Culture & Commuincation, Faculty of Art, Media and Cyberspace, Imam Hussain University, Tehran, Iran
چکیده English

Abstract
Media has been considered one of the most influential intellectual authorities of public opinion in contemporary societies. The protests of 2023 due to the suspicious death of Mahsa Amini provided a suitable pretext for providing content in line with the media goals of Persian-language channels in order to influence public opinion. A brief review of the content produced by foreign Persian-language networks has shown that these media focus on Iran’s social gaps and exacerbate them. In order to clarify the path of these channels in highlighting Iran’s social gaps, the BBC Persian news channel was selected. Since access to social networks is easier and more public than satellite channels, the page of this news network on the Instagram social network was examined. The data collection method in this study was theme analysis, and its sample was selected in accordance with 4 time periods related to the turning points of the protests, and a total of 141 posts. The selected posts were qualitatively analyzed using thematic analysis method, and 410 primary descriptive themes, 36 secondary descriptive themes, 10 interpretive themes, and 5 comprehensive themes were extracted. The themes of interest in this media were: the confrontation between people and government, the inefficiency of the government and the incompetence of officials, the deprivation and oppression of women in Iran, and normalizing the no hijab in Iranian society, which in the theoretical literature of the research are mainly classified under the political gap (state-nation).
 
 
 

کلیدواژه‌ها English

Public Opinion
Instagram
BBC Persian
Social Gap
Mahsa Amini
منابع
اسماعیلی، محمود. (1378). صورت‌بندی شکاف‌های اجتماعی ایران در عصر پهلوی. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه امام صادق(ع).
اسمعیل‌پور، توحید. (1397). پدیدارشناسی شکاف دولت و مردم در تجربه زیسته طلاب و دانشجویان. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه باقرالعلوم(ع).
ایوبی، حجت‌الله. (1377). شکاف های قومی و خشونت در پیکارهای سیاسی. مطالعات راهبردی، 1 (1)، 38-19.
بشیریه، حسین. (1397). جامعه‌شناسی سیاسی(نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی). تهران: نی.
بهجتی فرد، هادی. (1392). مقایسه گفتمان خبری سایت‌های فارسی‌زبان شبکه‌های العربیه و بی‌بی‌سی: مطالعه موردی اعتراضات عمومی در بحرین. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه صداوسیما.
پرچمی، داوود، و درخشان، فاطمه. (1400). بررسی شکاف اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن؛ مورد مطالعه: شهر تهران. جامعه‌شناسی کاربردی، 32 (3)، 26-5.      https://doi.org/10.22108/jas.2021.125207.1991   
توحیدلو، سمیه. (1402). فراترکیب تحلیل‌های موجود درباره اعتراض‌های 1401 ایران. جامعه‌شناسی ایران، 23 (4)، 145-179.                                    https://doi.org/10.22034/jsi.2023.1996220.1650
جلیلی، محمد، و معینی‌پور، مسعود. (1399). بازخوانی مواجهه راهبردی شبکه‌های فارسی‌زبان با نظریه مقاومت (با تأکید بر شبکه‌های بی‌بی‌سی فارسی و من‌وتو). علوم‌سیاسی، 23 (92)، 205-163. https://dx.doi.org/10.22081/psq.2021.69815
خزائی‌کوهپر، میثم. (1396). مقایسه عملکرد شبکه خبر صداوسیما و شبکه بی‌بی‌سی فارسی در واپسین دور مذاکرات هسته‌ای در وین در 1394. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه صداوسیما.
داودی، علی‌اصغر. (1381). انقلاب اسلامی، کشمکش‌های سیاسی و شکاف‌های اجتماعی. علوم‌سیاسی، 5 (20)، 223-244.
رستگار، هانیه. (1399). بررسی تقابل سنت و مدرنیته در جامعه امروزی ایران. پژوهش ملل، 5 (59)، 57-43.
رضایی، محمد. (1397). شکاف‌های جامعه‌ایرانی. تهران: آگاه.
روزخوش، محمد. (1400). شکاف‌های اجتماعی در ایران. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
زابلی‌زاده، اردشیر، صادقی، جواد، و حاجیونددستگردی، مهرداد. (1399). نحوه برجسته‌سازی مهم‌ترین مسائل اجتماعی ایران در اخبار سیمای جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی: بخش خبری 20:30). مطالعات رسانه‌ای، 15 (48)، 63-86.
زیبایی، مریم سادات. (1397). مقایسه و بررسی عملکرد بی‌بی‌سی فارسی و رسانه‌ملی در یازدهمین انتخابات ریاست جمهوری‌اسلامی ایران. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دماوند.
سورین، ورنر و تانکارد، جیمز. (1392). نظریه های ارتباطات. مترجم علیرضا دهقان، تهران: دانشگاه تهران.
شکرخواه، یونس. (1374). خبر. تهران: مرکز گسترش آموزش رسانه‌ها.
صالحی، کوروش. (1400). شکاف‌های اجتماعی اواخر دورۀ ساسانی و تأثیر آن در گریز لایه‌های زیرین جامعه ایرانی. جامعه‌شناسی تاریخی، 13 (1)، 254-219. http://dx.doi.org/.13.1.219                            
عبادی، بهزاد. (1389). تأثیر شکاف‌های اجتماعی بر بی‌ثباتی سیاسی پس از دهمین انتخابات ریاست جمهوری در ایران. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.
عقیلی، سیدوحید، سلطانی‌فر، محمد، و میرزاخانی، مریم. (1390). بررسی روش‌های برجسته‌سازی اخبار در سایت‌های اینترنتی از دیدگاه کارشناسان ارتباطات. رسانه، 21 (2)، 158-127.
فرقانی، محمدمهدی، و رحیمی، مهرناز. (1389). تصویر ایران در مطبوعات آمریکا: تحلیل محتوای مجله‌های تایم و نیوزویک در دوره‌های هفتم و نهم ریاست جمهوری. مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 6 (19)، 160-137.
فکوهی، ناصر. (1385). فرهنگ ملی، فرهنگ‌های قومی-جماعتی و بازار اقتصاد صنعتی. جامعه‌شناسی ایران، 7 (1)، 126-148.                             https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17351901.1385.7.1.5.6
فهیمی‌فر، اصغر، بشیر، حسن، و فراس‌العضل، محمد. (1395). تحلیل‌گفتمان گزارش شبکه‌های تلویزیونی الجزیره العربیه، بی‌بی‌سی عربی و العالم دربارة انقلاب مصر. مطالعات بین رشته ای رسانه و فرهنگ، 6 (2)، 76-53.
گودرزی، حسن. (1389). مقایسه گفتمان خبری خبرگزاری جمهوری‌اسلامی ایران (ایرنا) و سایت بی‌بی‌سی فارسی در مورد اخبار هسته‌ای ایران با تأکید بر مسئله ساخت تأسیسات هسته‌ای قم در فردو. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه صداوسیما.
مهدی‌زاده، سید محمد. (1400). نظریه‌های رسانه: اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی. تهران: همشهری.
نجفی، سید حسین، زرین‌کلاه، علیرضا، و هرمزی‌زاده، محمد‌علی. (1402). بازنمایی ناآرامی‌های شهریور و مهر 1401 ایران در شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان (مطالعه موردی: شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی فارسی). پژوهش‌های سیاست اسلامی، 11 (24)، 264-239.                        https://doi.org/10.22034/ipr.2024.191720
نصری، قدیر، و مرسلی، فاطمه. (1395). شکاف‌های اجتماعی نوپدید و مسئله ثبات پایدار: به نگاهی به ایران امروز. امنیت‌پژوهی، 15 (55)، 84-59.
نعمتی‌انارکی، داوود، فرامرزیانی، سعید، و بسطامی، حسن. (1390). مقایسه تطبیقی اخبار زنان در سایت‌های واحد مرکزی خبر، بی‌بی‌سی فارسی و صدای آمریکا در سال 1388. جهانی رسانه، 6 (2)، 150-130.
نوری ممرآبادی، علی. (1395). مقایسه گفتمان خبری بی‌بی‌سی فارسی و صدای آمریکا درباره پنجمین دوره انتخابات مجلس خبرگان رهبری. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه صداوسیما.
نوریس، پیپا، و کدی، نیکی. (1388). جامعه‌شناسی سیاسی شکاف‌های اجتماعی. مترجم پرویز دلیرپور و علیرضا سمیعی‌اصفهانی، تهران: کویر.
ویندال، سون، سیگنایزر، بنو، و اولسون، جین. (1376). کاربرد نظریه‌های ارتباطات. مترجم علیرضا دهقان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.
پایگاه‌های اینترنتی
اعتماد آنلاین (5 آذر 1401). هنوز مدرکی برای سناریو بودن مرگ مهسا امینی وجود ندارد.
https://www.etemadonline.com
عرشه آنلاین (5 مهر 1401). اختلال و قطعی اینترنت در مناطق تهران و سایر شهرها:
https://www.arshehonline.com
نیک قلم، جواد (1401، 17 آذر). محبوب‌ترین شبکه‌اجتماعی در ایران کدام است؟ پایگاه شهر سخت‌افزار.
https://www.shahrsakhtafzar.com
 
منابع انگلیسی
Cambridge Dictionary. (2025). Retrieved from Cambridge Dictionary: https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/gender-gap
Evans, G., & Northmore Ball, K. (2017). Long-term factos: Class and religious cleavages. In The Routledge Handbook of Elections, Voting Behavior and Public Opinion. London: Routledge, 228-241.

  • تاریخ دریافت 21 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 21 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 27 اسفند 1403