پژوهش‌های ارتباطی

آسیب شناسی تنظیم گری رسانه های اجتماعی در ایران: ضرورت گذار به حکمرانی شناختی-گفتمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

محسن گودرزی

استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

https://doi.org/10.22082/cr.2025.2050478.2766
چکیده
این پژوهش به بررسی آسیب‌ها و مسائل موجود در تنظیم‌گری رسانه‌های اجتماعی در ایران می‌پردازد و راه‌حل‌هایی برای مرتفع کردن آنها ارائه می‌دهد. با توجه به رشد چشمگیر استفاده از پلتفرم‌های اجتماعی، در این مقاله تحلیل می‌شود که چرا سیاست‌های کنونی در این زمینه ناکارآمد بوده‌اند و چرا تغییر رویکرد به حکمرانی شناختی-گفتمانی امری ضروری است. در این پژوهش برای جمع‌آوری داده‌ها از مصاحبه عمیق با هفت نفر از کارشناسان و صاحبنظران عرصه سیاستگذاری و تنظیم‌گری رسانه‌های اجتماعی و برای ارزیابی داده‌ها از تحلیل مضمون استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که مضامین بنیادین ادراکی-شناختی، زمینه‌ای، اقتصادی، سیاسی-اجتماعی و فناورانه، در کنار چالش‌های حقوقی-قانونی و مضامین تاسیسی مرتبط با نهاد(های) تنظیم­گر از مهم‌ترین موانع پیش روی تنظیم‌گری مؤثر هستند، ضمن اینکه درک نادرست از مفهوم تنظیم‌گری، ساختارهای پیچیده و غیرشفاف تصمیم‌گیری و نبود اجماع میان سیاستگذاران، منجر به ناکارآمدی‌های موجود شده است. در نهایت می­توان نتیجه گرفت که گذار از مدل‌های تنظیم‌گری سنتی به حکمرانی شناختی و گفتمانی می‌تواند با در نظرگرفتن پویایی‌های اجتماعی و فناورانه، چالش‌های موجود را کاهش دهد و به بهبود حکمرانی در این حوزه کمک کند. تنظیم­گری، راهکار دقیقی برای مدیریت پلتفرم­های داخلی رسانه­های اجتماعی است با این حال گذار به حکمرانی شناختی-گفتمانی برای مدیریت فناوری­های نوظهور و پلتفرم­های خارجی ضرورت دارد. این نوع از حکمرانی جذابیت و قدرت کافی را برای خلق روایت­های مقبول و در نتیجه گفتمان­سازی دارد و قادر است به راحتی با زیست روزمره مردم ایران پیوند برقرار کند.

تازه های تحقیق

نوآوری این مقاله، تلاش برای آسیب‌شناسی وضعیت جاری تنظیم‌گری رسانه‌های اجتماعی در ایران بوده است؛ مسئله‌ای که تاکنون انجام نشده است. همچنین مفهوم حکمرانی شناختی-گفتمانی برای اولین بار در بین مقالات فارسی در این مقاله مفصل‌بندی شده است. نگاه واقع‌بینانه ارائه‌شده در این پژوهش پیرامون پدیده رسانه‌های اجتماعی و تنظیم‌گری آنها (پرهیز از ساده‌اندیشی و در عین حال دیدگاه‌های تهدیدمحور) می‌تواند سرلوحه دیگر پژوهش‌های این میدان قرار بگیرد. از محدودیت‌های این مقاله تمرکز بر مصاحبه و تحلیل مضمون بوده است، این در حالی است که تنوع روش‌شناسی و به‌کارگیری تحلیل گفتمان اسناد سیاستی می‌توانست درک جامع‌تری از مسئله پژوهش حاصل کند.

کلیدواژه‌ها

سیاستگذاری رسانه
تنظیم‌گری رسانه
حکمرانی رسانه
رسانه‌های اجتماعی
حکمرانی شناختی-گفتمانی
موضوعات

عنوان مقاله English

Pathology of Social Media Regulation in Iran: The Necessity of a Shift Towards Cognitive-Discursive Governance

نویسنده English

Mohsen Goudarzi
.Assistant of prof. in Social Sciences Department, University of Isfahan, Isfahan, Iran
چکیده English

This study examines the problems and issues in social media regulation in Iran and proposes solutions to address them. Given the dramatic growth in the use of social platforms, this paper analyzes why current policies in this area are ineffective and emphasizes the need to shift the approach to cognitive-discursive governance. This study used in-depth interviews with seven experts and scholars in the field of social media policy and regulation to collect data and used content analysis to evaluate the data. The research findings show that the fundamental perceptual-cognitive, contextual, economic, socio-political, and technological themes, along with legal-legal challenges and institutional themes related to the regulatory institution(s), are among the most important obstacles to effective regulation. The research results show that a misunderstanding of the concept of regulation, complex and opaque decision-making structures, and a lack of consensus among policymakers have led to existing inefficiencies. This study concludes that the transition from traditional regulatory models to cognitive and discursive governance can reduce existing challenges and help improve governance in this area by considering social and technological dynamics. Regulation is a precise solution for managing domestic social media platforms, but the transition to cognitive-discursive governance is necessary for managing emerging technologies and foreign platforms. This type of governance has enough appeal and power to create acceptable narratives and, as a result, discourse formation, and is able to easily connect with the daily lives of Iranian people.

کلیدواژه‌ها English

Media Policymaking
Media Regulation
Media Governance
Social Media
Cognitive-Discursive Governance
     
جعفری‌نیا، سعید، عابدی‌جعفری، حسن، وکیلی، یوسف، و رنجبرکبوترخانی، مصطفی. (1401). سنخ‌شناسی تعارض منافع کارگزاران دولتی: پهنه‌کاوی مطالعات تعارض منافع در بخش دولتی. مطالعات مدیریت دولتی ایران، 5 (1)، 29-1.
https://doi.org/ 10.22034/jipas.2022.315287.1289
جلالی، محمد، و فدایی، نازنین. (1402). موانع، و چالش­های تنظیم­گری اقتصادی در جمهوری اسلامی ایران در پرتو نظریه دولت رانتیر. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 10 (1)، 50-29.
https://doi.org/10.22091/csiw.2022.8487.2310
حسینی، محمدرضا. (1402). الگوهای مقررات­گذاری در فضای سایبر: ارائه چارچوب جامع تنظیم­گری برای محیط ملی. مطالعات حقوق عمومی، 53 (2)، 1239-1213.
https://doi.org/10.22059/jplsq.2023.344418.3102
زاده­حسین، امین، و رعایائی، مهدی. (1401). سیاست­های تنظیم­گری سکوهای دیجیتال: مفهوم، فرصت­ها، چالش­ها، و ضرورت­ها. مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
زمانی، سیدقاسم، و اسمعیل پور، حامد. (1400). قدرت تنظیم‌گری دولت در نظام حل‌وفصل بین‌المللی اختلافات سرمایه‌گذاری در پرتو اهداف توسعه‌پایدار، مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 11(39)، 205-186.
ساعی، منصور. (1399). موانع ساختاری و حرفه‌ای نظارت رسانه‌ای برکنش دولت در ایران. مطالعات فرهنگ-ارتباطات، 21 (50)، 66-33.
https://doi.org/10.22083/jccs.2019.194291.2886
سعد، علی. (1394). درآمدی بر سیاست‌های فیلترینگ سایت‌های اینترنتی. مطالعات رسانه‌های نوین، 1 (2)، 165-141.
https://doi.org/10.22054/cs.2015.4525
فرجاد، محمدحسین. (1399). آسیب­شناسی اجتماعی. تهران: علم.
قاسم‌زاده عراقی، مرتضی، و محسنیان، سیدعلی. (1402). بررسی ابعاد مسئله تنظیم‌گری خدمات رسانه‌ای صوت، و تصویر فراگیر در فضای مجازی، و ارائه پیش‌نویس قانونی. ماهنامه گزارش‌های کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، 31 (6).
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.29809525.1402.31.6.20.1
محمدپور، احمد. (1399). ضد روش: زمینه­های فلسفی، و رویه­های عملی در روش­شناسی کیفی. تهران: لوگوس.
مرادی، عرفان، لبافی، سمیه، و خواجه­ئیان، داتیس. (1403). تحلیل نهادی هزینه­های مبادله در تنظیم­گری اکوسیستم پلتفرم­های رسانه­ای در ایران. مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، 14 (51)، 101-78.
https://doi.org/10.22034/sspp.2024.2018323.3529
هداوند، مهدی، و جم، فرهاد. (1400). مفهوم دولت تنظیم­گر: تحلیل تنظیم­گری به مثابه ابزار حکمرانی. فصلنامه راهبرد، 30 (2)، 266-227.
https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.10283102.1400.30.2.2.9
ویمر، راجرد، و دومینیک، جوزف آر. (۱۳۸۹). تحقیق در رسانه‌های جمعی (چاپ دوم). مترجم کاوس سیدامامی. تهران: سروش.
سایت‌های اینترنتی
ایسپا. (7 مهر 1403). نتایج جدیدترین نظرسنجی ایسپا، میزان استفاده ایرانیان از پیام‌رسان‌ها، و شبکه‌های اجتماعی. دریافت شده در تاریخ 28 فرودین 1404 از 3472https://ispa.ir/Default/Details/fa/.
ایسنا. (5 اردیبهشت 1402). آخرین آمار از تعداد کاربران پیام­رسان­های ایرانی. دریافت شده در تاریخ 2 اردیبهشت 1404 از https://www.isna.ir/news/1402020502312.
مرکز رصد فرهنگی کشور. (19 مرداد 1400). میزان استفاده مردم ایران از رسانه­های اجتماعی در تیر 1400. دریافت شده در تاریخ 3 اردیبهشت 1403 از https://ircud.ir/fa/imagereportpreview/283656.
 
Anushka Sharon, R. K. (2023). Challenges faced by transgenders in uttarakhand: a qualitative study. International Journal of Science and Research.
 https://doi.org/10.21275/sr23808095541
Baldwin, R., Cave, M., & Lodge, M. (2012). Understanding regulation: Theory, strategy, and practice (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press.
Bora, A. (2017). Semantics of ruling: Reflective theories of regulation, governance and law. In R. Paul, M. Mölders, A. Bora, M. Huber, & P. Münte (Eds.), Society, regulation and governance , 15- 37. https://doi.org/10.1007/978-3-658-40787-2-2.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.
. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Braun, V., & Clarke, V. (2012). Thematic analysis. In H. Cooper, P. M. Camic, D. L. Long, A. T. Panter, D. Rindskopf, & K. J. Sher (Eds.), APA handbook of research methods in psychology, Research designs: Quantitative, qualitative, neuropsychological, and biological.2, 57–71. https://doi.org/10.1037/13620-004.
Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative Research in Sport, Exercise & Health, 11(4), 589–597.
 https://doi.org/10.1080/2159676X.2019.1628806
Braun, V., & Clarke, V. (2022). Thematic analysis: A practical guide. Sage.
Carvalho, H. C., & Mazzon, J. A. (2020). Embracing complex social problems. Journal of Social Marketing, 10(1), 54-80. https://doi.org/10.1108/JSOCM-03-2019-0049.
 Choudhury, M. A., & Hoque, M. Z. (2006). Corporate governance in Islamic perspective. The International Journal of Business in Society, 6(2), 116-128.
 https://doi.org/10.1108/14720700610655132
Coglianese, C., & Kagan, R. (2007). Regulation and regulatory process. Burlington, VT: Ashgate.
Cresswell, J. (2013). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches. Los Angeles: SAGE Publications.
Cypress, B. S. (2017). Rigor or reliability and validity in qualitative research: Perspectives, strategies, reconceptualization, and recommendations. Dimensions of critical care nursing, 36(4), 253-263.
Dataportal.com. (2023). Digital 2023: Iran. Retrieved from https://datareportal.com/reports/digital-2023-iran.
Della Porta, D. (2014). In-depth interviews. In Methodological practices in social movement research, 228–261.
Flew, T. (2021). Regulating platforms (1st ed.). Polity.
Guo, R., Xiao, S., Yang, F., Fan, H., Xiao, Y., Yang, X., … & Wu, Y. (2024). Development of rules and algorithms for an intelligent and integrated older care model. Studies in Health Technology and Informatics.
https://doi.org/10.3233/shti240146
Hartlapp, M. (2020). Measuring and comparing the regulatory welfare state: Social objectives in public procurement. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 691(1), 68-83.
Johnstone, L. (2019). Temporal strategic knowledge-sharing nets as instances of sustainability governance in practice. Social and Environmental Accountability Journal, 39(1), 23-43. https://doi.org/10.1080/0969160x.2019.1568275
Karmakar, M., Panduragan, S., & Said, F. (2024). Communication experience of intubated conscious patients and nurses: a qualitative study. Journal of Qualitative Research in Health Science. https://doi.org/10.22062/jqr.2024.199853.1432
Kjaer, P. F., & Vetterlein, A. (2018). Regulatory governance: Rules, resistance and responsibility. Contemporary Politics, 24(5), 497-506.
Levi-Faur, D. (2011). Regulation and regulatory governance. In Handbook on the politics of regulation , 3-21.
Lobel, O. (2012). New governance as regulatory governance. In D. Levi-Faur (Ed.), The Oxford handbook of governance, San Diego, CA: University of San Diego School of Law,12-101.
Lunt, P., & Livingstone, S. (2011). Media regulation: Governance and the interests of citizens and consumers. Sage Publications.
Majone, G. (1994). The rise of the regulatory state in Europe. West European Politics, 17(3), 77-101. https://doi.org/10.1080/01402389408425031
Majone, G. (1997). From the positive to the regulatory state: Causes and consequences of changes in the mode of governance. Journal of Public Policy, 17(2), 139–167. https://doi.org/10.1017/S0143814X00003524
Michailakis, D., & Schirmer, W. (2014). Social work and social problems: A contribution from systems theory and constructionism. International journal of social welfare, 23(4), 431-442. https://doi.org/10.1111/ijsw.12091
Minogue, M., & Carino, L. (Eds.). (2008). Regulatory governance in developing countries. Edward Elgar Publishing.
Moran, M. (2003). The British regulatory state: High modernism and hyper-innovation. Oxford University Press.
Napoli, P. (2019). Social Media and Public Interest: Media Regulation in the Disinformation Age. Columbia University Press.
Nickerson, J., & Zenger, T. (2004). A knowledge-based theory of governance choice–A problem-solving approach. Organization Science, 15(6), 617-632. https://doi.org/10.1287/orsc.1040.0093
Nooteboom, B. (2006). Learning and innovation in inter-organizational relationships and networks. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.903754
Ogus, A. I. (2004). Regulation: Legal form and economic theory. Bloomsbury Publishing.
Puppis, M. (2010). Media governance: A new concept for the analysis of media policy and regulation. Communication, Culture & Critique, 3(2), 134-149.
https://doi.org/j.1753-9137.2010.01063.x
Ross, D. D. (1989). First steps in developing a reflective approach. Journal of Teacher Education, 40(2), 22-30.
https://doi.org/10.1177/002248718904000205
Saunders, B., Sim, J., Kingstone, T., Baker, S., Waterfield, J., Bartlam, B., ... & Jinks, C. (2018). Saturation in qualitative research: exploring its conceptualization and operationalization. Quality & quantity, 52, 1893-1907.
 https://doi.org/10.1007/s11135-017-0574-8
Schwella, E. (2014). Knowledge-based governance, governance as learning: The leadership implications. International Journal of Leadership in Public Services, 10(2), 84-90. https://doi.org/10.1108/IJLPS-05-2014-0004
Silverstone, R. (2004). Regulation, media literacy and media civics. Media, Culture & Society, 26(3), 440-449. https://doi.org/10.1177/0163443704042557
Sparrow, M. K. (2011). The regulatory craft: controlling risks, solving problems, and managing compliance. Rowman & Littlefield.
Weinand, Y. (2018). Implementing the EU audiovisual media services directive. selected issues in the regulation of AVMS by national media authorities of France, Germany and the UK. Nomos Verlagsgesellschaft, Baden-Baden, Germany.
 
                         

  • تاریخ دریافت 23 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 15 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 08 شهریور 1404

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

تماس با ما

فلودیاگرام (فرآیند) داوری مقالات