ارائه مدل آسیب‎ شناسی پرداخت رسانه‌ای (تلویزیونی) سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه ژورنالیسم و خبر، دانشکده ارتباطات و رسانه ، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران

3 استادیار گروه آموزشی مدیریت رسانه و فرهنگی و جامعه‌شناسی، مجتمع ولی‌عصر، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده
  در عصر حاضر، رسانه‌ها و به‌ویژه تلویزیون، علاوه بر کارکرد سرگرمی و اطلاع ‎رسانی، ابزاری برای الگوسازی و ترویج سبک زندگی خاص در جوامع محسوب می‌شوند. تلویزیون جمهوری اسلامی نیز بر مبنای اسناد بالادستی، همواره درتلاش بوده است تا سبک زندگی اسلامی-ایرانی را که تأکید بر تحکیم هر چه بیشتر نهاد خانواده دارد، با پرداخت‌های رسانه‌ای به سطح جامعه ارائه دهد و در نهادینه‌سازی و جامعه‌پذیری این سبک تأثیرگذار باشد .این پژوهش با روش کیفی و داده‌بنیاد و با ابزار مصاحبه عمیق و نیمه‌ساختار‌یافته با 21 نفر ازکارشناسان حوزه رسانه، خانواده و سبک زندگی، در نظر دارد تا به این پرسش پاسخ دهد که طی سال‌های گذشته چه آسیب‌هایی در پرداخت‌های رسانه ‎ای تلویزیون در حوزه سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی خانواده وجود داشته است و چه راهبردهای مناسبی برای آن باید مورد توجه قرار گیرد. نتایج پژوهش با تعداد 7 مقوله اصلی، 11 مفهوم کلی و 67 کد نهایی مشخص کرده است که عوامل برون‎ سازمانی مانند؛ برخوردار نبودن از یک مرکز ملی مدیریت پیام در حوزه سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی برای دستگاه‌های فرهنگی، اقبال به شبکه نمایش خانگی برخی عوامل درون‌سازمانی مانند؛ کاهش برنامه‌های نمایشی رفتارگرایانه، افزایش شکاف بین رسانه با مخاطب نسل جدید و مانند آن، موجب بروز پدیده،کم تأثیرشدن پرداخت‌های رسانه‌ای در حوزه سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی، می‌شود. همچنین راهبرد های مناسب با رویکرد روش داده ‎بنیاد و تعیین شرایط زمینه‌ای، تسهیل‎گر، محدود‎کننده و پیامدها ارائه شده است.

تازه های تحقیق

نوآوری و محدودیت پژوهش

   آسیب ‎شناسی پرداخت رسانه‌ای (تلویزیونی) سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی از منظر دانشمندان حوزه رسانه، جامعه‌شناسی و ارتباطات، روان ‎شناسی و علوم معارف، به‌لحاظ موضوعی، پژوهشی تلفیقی، نوآورانه و میان‎ رشته ‎ای و به ‎لحاظ کیفی بودن روش پژوهش، وقت‌گیر و هزینه ‎بر است که طی سال‌های گذشته کمتر به آن پرداخته شده و با معدود پژوهش‎ های مشابهی که در این حوزه انجام گرفته، دو تفاوت عمده با دارد. در اکثر این پژوهش‌ها، نتایج یافته‎ ها بیشتر در حوزه ارائه مفاهیم محتوایی و ساختاری برای رسانه و سبک زندگی فقط از منظر کارشناسان رسانه بوده است؛ اما در پژوهش حاضر، از منظر دیگر دانشمندان بین ‎رشته‌ای در حوزه‌های سبک زندگی و رسانه، یک الگوی پارادیمی بر گرفته از دانش، تجربه و عقل جمعی آنان ارائه شده است، تفاوت دیگر اینکه، در اکثر پژوهش‎ های صورت گرفته، بیشتر به بررسی بازنمایی و یا تحلیل مضمون مفاهیم محتوایی رسانه‌ای پرداخته شده است ولی در این پژوهش علاوه بر مطرح شدن پیشنهادهای کاربردی در شرح نظریه زمینه ‎ای پژوهش، رویکردی آسیب‌شناسی و انتقادی نیز نسبت به پرداخت‌های رسانه‌ای سبک زندگی خانواده ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Providing Media (Television) Pathology Model  of Islamic-Iranian Lifestyle

نویسندگان English

Reza Hemati T 1
Davood Nemati Anaraki 2
Seyed Mohsen Banihashemi 3
1 Sociology, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Associate Prof. In Communication, Faculty of Communication & Media, IRIB University, Tehran, Iran
3 Assistant Prof. In Media & Cultural Management & Sociology, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده English

Media todays, especially television, in addition to the entertainment and information functions, are considered a tool for modeling and promoting lifestyle in societies. The Islamic Republic of Iran TV has always tried to promote the Islamic-Iranian lifestyle, which emphasizes on strengthening the family institution as much as possible, through media programming in the society, and is influential in the institutionalization and socialization of this style. This research was conducted with a qualitative and grounded theory method and with in-depth and semi-structured interviews with 21 experts in the field of media, family and lifestyle. The purpose of this research is to answer the question that what drawbacks have there been in the TV programming in the field of Islamic-Iranian family life style in the past years and what appropriate strategies should be considered for it. The results of the research with the number of 7 main categories, 11 general concepts and 67 final codes showed that extra-organizational factors such as not having a national message management center in the field of Islamic-Iranian lifestyle for cultural institutions, the tendency of the audience towards the home network TV, and Some intra-organizational factors such as: reduction of behavioristic drama programs, increasing gap between the media and the new generation audience and the like, cause the media programs to have little influence in the field of Islamic-Iranian lifestyle. Also, suitable strategies are provided with the approach of grounded theory method and determining the background conditions, facilitating, limiting and consequences.
 
 


کلیدواژه‌ها English

Pathology
Islamic-Iranian Lifestyle
Television
Media Programming
Grounded Theory
آشتیانی‌زاده، معصومه. (1390). مطالعه اشتراک معانی در نظام تولید برنامه‌های مشاوره سیما، بخش‌های مشاوره «سیمای خانواده» و «به خانه برمی‌گردیم». دانشکده صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مدیریت رسانه، تهران.
آشنا، حسام‌الدین. (1382). میزگرد مبانی رسانه دینی. پژوهش و سنجش (پژوهش‌های ارتباطی)، 35.
استراوس، انسلم و جولیت، کوربین. (1400). مبانی پژوهش کیفی فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای (ترجمه ابراهیم افشار). تهران: نی.
اسماعیلی، رفیع‌الدین. (1390). تلویزیون و دین چالش‌ها و راهکارها. معرفت، 20(162)، 55.
انتصاری، آمنه. (1393). رسانه و تأثیر آن در سبک زندگی اسلامی. پیام زن، 269.
بهار، مهرى. (1386). تلویزیون، ابژه ‏هاى دینى و سکولاریسم. مجموعه مقالات دین و رسانه، ۹۱.
تقی‌پور، محمدرضا. (1394). سیاستگذاری محتوایی در حوزه تولیدات محصولات نمایشی با محوریت خانواده بر مبنای سبک زندگی اسلامی ایرانی برای سیمای جمهوری اسلامی. پایان‎نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صداوسیما، تهران.
تقوی مرضیه. (1397). بازنمایی سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی در برنامه‌های صدای جمهوری اسلامی برنامه خانه و خانواده شبکه یک. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال.
 چاوشی، سیده‌مریم. (1399). سبک زندگی از ایده تا سوژه. تهران:  اداره کل پژوهش‌های اسلامی رسانه، سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.
حسینی ‎انجدانی، مریم؛ زهرا، درویزه؛ زهره، خسروی و مه ‎سیما، پورشهریاری. (1388). نقش رسانه‌ها در رشد هویت ملی نوجوانان شهر تهران. پژوهش‌های ارتباطی، 2 (85).
خانکه، حمیدرضا. (1396). پارادایم کیفی در مطالعات حوزه سلامت و کاربرد آن در نظریه‌پردازی. فرهنگ و ارتقاء سلامت، 1 (1)، 63-59.
خانی، حسین. (1393). تحلیل جامعه‎ شناختی مفهوم سبک زندگی در تمدن‌های غربی اسلامی. سیاست، 45 (1)، 160 - 145.
دانش، پروانه؛ زهرا، ذاکری‌نصرآبادی و عظیمه‌سادات، عبدالهی. (1393). تحلیل جامعه‌شناختی شکاف نسلی ایران. جامعه‌پژوهشی فرهنگی، 5(3)، 31-1.
داوودی، رضا. (1395). بازنمایی سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی در سریال پردهنشین. پایان‎ نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران شرق.
دبیرخانه شورای ‎عالی انقلاب فرهنگی. (1392). نقشه مهندسی فرهنگی کشور. بازیابی شده از: https://sccr.ir/UserFiles/entesharat
دفلوئر ملوین و واورت، ای دنیس. (1383). شناخت وسایل ارتباطات جمعی (ترجمه سیروس مرادی). چاپ اول، تهران: دانشگاه صداوسیما.
ذوالقدر، حسین و حسین‌اف، ساکت. (1391). ریف: مدلی برای بانمایی واقعیت در تلویزیون‌های محلی و جهانی. تحقیقات فرهنگی، 5(4)، 159-131.
زارع، ابوذر؛ مجتبی، صمدی و میثم، فرخی. (1389) به‌سوی الگوی رسانه اسلامی. رواق هنر و اندیشه، 8(44)، 37-14.
ساروخانی، باقر. (1379). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده. چاپ سوم، تهران: سروش.
ساروخانی، باقر. (1394). رسانه‌ها و اعتماد اجتماعی. رسانه‌های دیداری و شنیداری، 11(27)، 32-9.
سالاری ‎فر، محمدرضا. (1385). خانواده در نگرش اسلام و جامعه‌شناسی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
سرفراز، حسین و همکاران. (1399). برنامه تدوین شاخص‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. گزارش راهبردی، ٥، دفتر رصد، پایش و آینده‎ نگاری فرهنگی شورای عالی انقلاب فرهنگی، ویراست دوم .
سعدی‌پور، اسماعیل. (1388). بررسی و مقایسه مدل‌های اثرات رسانه‌ها. پژوهش‌های ارتباطی، 16(58)، 152-121.
سعیدیان، ایمان. (1380). نگاهی نو به مفهوم مخاطب. تهران: اداره کل پژوهش‌های سیما.
سلیمی، علی و محمد، داوری. (1387). جامعه‌شناسی کجروی. چاپ چهارم، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
سورین ورنر و جیمز، تانکارد. (1381). نظریه‌های ارتباطات (ترجمه علیرضا دهقان). چاپ چهارم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
شالچی، وحید. (1399). مجله فرهنگی تسنیم. بازیابی شده از: https://www.tasnimnews.com/fa/new.
شهبازی، فاطمه؛ داوود، میرترابی؛ محمدرضا، قدیرزاده و سیدسعید، هاشمی نظری. (1397) بررسی میزان مرگ‌و‎میر ناشی از سوء‎مصرف مواد مخدر و روند پنج‎ساله آن در ایران (سال‌های 1392 تا 1396 ). اعتیاد و سلامت، 10 (4)، 268 - 260 .
صادقی هادی. (1386). مجموعه مقالات همایش سراسری رسانه تلویزیون و سکولاریسم /گروهی از پژوهشگران. تهران: مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما، 65.
صدقی‌جلال، هما. (1397). بازنمایی گفتمان امید و نشاط ( مطالعه موردی شبکه 3 و شبکه نسیم سیمای جمهوری اسلامی). پایان‌نامه دکتری، دانشگاه علوم ارتباطات و مطالعه رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران.
 طالبی، سارا. ( ۱۳۸۹). بررسی تطابق برنامه‌های نمایشی سیمای جمهوری اسلامی ایران با سیاست‌های رسمی سازمان، در امر خانواده از دیدگاه خبرگان و کارشناسان دینی. پایان‎نامه کارشناس ارشد مدیریت رسانه، دانشکده صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، ‎تهران.
عباس ‎زاده، محمد. (1391). تأملی بر اعتبار و پایایی در تحقیقات کیفی. جامعه شناسی کاربردی، 23(45)، 34-19.
فاضلی، عبدالعزیز و زهرا، قاسمی. (1395). نقش خانواده و رسانه در ترویج سبک زندگی اسلامی. چهارمین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، تهران.
فرکلاف، نورمن. (1379). تحلیل گفتمان انتقادی (ترجمه گروه مترجمان). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ای.
فروزان، حامد و حجت‎الله، امینی. ( 1392). آسیب‎ شناسی سبک زندگی در برنامه‌های تلویزیون و راهکارهای ارتقای آن درایران امروز. ویژهنامه سبک زندگی، 4(2)، 232-195.
فرهنگی، علی‎ اکبر؛ مجتبی، امیری؛ سیدمرتضی، موسویان و کاظم، نظری. (1395). ارائه مدل ترویج سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی در سیمای جمهوری اسلامی ایران با محوریت برنامه‌های نمایشی. مطالعات میان رشته ای در رسانه و فرهنگ، 6(2).
کتاب سال صداوسیما. (1399). گزارش عملکرد صداوسیما در سال1399. اداره کل آمار و توسعه فناوری و اطلاعات، بازیابی شده از:  htpps://rpsd.irib.ir/portal/categoryviewer/1
کجباف، محمدباقر. (۱۳۹۰). رابطه سبک زندگی اسلامی با شادکامی در رضایت از زندگی دانشجویان شهر اصفهان. روان شناسی و دین، 4(۴)، 61-74.
گیدنز، آنتونی. (1377). پیامدهای مدرنیته (ترجمه محسن ثلاثی). تهران: مرکز.
مرکز ملی آمار. (1400). سرشماری نفوس و مسکن، بخش خانواده، آمار ازدواج و طلاق.
معتمدنژاد، کاظم. (1385). وسایل ارتباط جمعی. ‌چاپ پنجم، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
مک‎ کوئیل، دنیس و سون، ویندال. (1388). مدل‌های ارتباط جمعی (ترجمه گودرز میرانی). تهران: دفتر پژوهش‌های رادیو.
مک‌کوئیل، دنیس. (1385). نظریه ارتباطات جمعی (ترجمه پرویز اجلالی). چاپ دوم، تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
ناصری، میلاد؛ فرزانه، کاوه و علی، ربانی. (1395). مطالعه چگونگی نگرش دانشجویان به دین. جامعه‌شناسی کاربردی، 27 (4)، 98-79.
نظام‌بهرامی، کمیل. (1392). نظریه رسانه‌ها جامعه‌شناسی ارتباطات. چاپ دوم، تهران: غزال.
نعمتی‎ انارکی، داود؛ سید‎محسن‌، بنی‌هاشمی و رضا، همتی تجرق. (1401) تحلیل جامعه ‎شناختی بازنمایی سبک زندگی اسلامی ایرانی خانواده در سیمای جمهوری اسلامی. مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه، 5(3)، 132-99.
نورایی، محسن؛ زینب‌السادات، حسینی؛ محسن، موسوی و رحمت، رزاقی. (1395). روش‌های ترویج سبک زندگی اسلامی در رسانه (تلویزیون). دومین همایش ملی رسانه، ارتباطات و آموزش‌های شهروندی، تهران.
هارتلی، جان و همکاران. (1385). مفاهیم کلیدی ارتباطات (ترجمه میرحسن رئیس‎ زاده). تهران: فصل نو.
هوور، استوارت و نات، لاندبای. (1382). بازاندیشی درباره رسانه، دین و فرهنگ (ترجمه مسعود آریایی‌نیا). تهران: سروش، مرکز تحقیقات مطالعات و سنجش برنامه‌ای.
هیوارد، سوزان. (1381). مفاهیم کلیدی در مطالعات سینمایی (ترجمه فتاح محمدی). تهران: هزاره سوم.
الیاسی، محمدحسین؛ منیژه، پورنوروز و غلامرضا، محمدی‎ مهر. (1386). بررسی نمایش خانواده در سریال‌های ایرانی. پژوهش‌های ارتباطی (پژوهش و سنجش)، 14(51)، 156 -137.
یوسفی، مریم و زهرا، یوسفی صبور. (1391). بررسی نقش تلویزیون بر تغییر رفتار نوجوانان از دیدگاه دانشجویان ارشد ارتباطات. فرهنگ ارتباطات، 2(6)، 180-151.
Charmaz, KC. (2009). ConstractingGranded Theory. A Practicle Guide through Qualitative Analysis .London.UK:SAGE publication:2006
Hoffman, L.H. & Thomson, T. L. (2009). The Effect of Television Viewing on Adolescents Civic Participation. Journal of Broad casting & Electronic Media, 53 (1).
Kahle, L. R. & Close, G.A. (2011). Consumer Behavior Knowledge for Effective Sports and Event Marketing. New York: Routledge. ISBN 978-0-415-87358-1.
Siegel, I.S.(1998). Criminology West Wadsworth. Publishing Companysignifying and Representation.
Strauss, A. & Corbin, J. (1994). GroundedT Methodology: An overview. In N. K.

  • تاریخ دریافت 15 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 15 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 01 آبان 1402